BAKI, 12 noyabr. TELEQRAF

Hər il yaz aylarında Antarktida üzərində ozon dəliyi yaranır. Bu, Yer kürəsini zərərli ultrabənövşəyi şüalardan qoruyan ozonun atmosferdəki konsentrasiyasının kəskin azaldığı bölgədir. Bu il ozon dəliyinin sahəsi son onilliyin ən böyük göstəricisinə çatsa da, alimlər ozon qatının qeyri-adi dərəcədə güclü şəkildə tükənməsini qeydə almayıblar.

Teleqraf xəbər verir ki, bu barədə Ukrayna Milli Antarktika Elmi Mərkəzi məlumat yayıb.

Ozon dəliyi adətən Antarktida yazında, yəni Şimal yarımkürəsində payız fəslinə təsadüf edən dövrdə formalaşır. ABŞ-nin Milli Okean və Atmosfer Administrasiyasının (NOAA) və NASA-nın məlumatlarına əsasən, 2026-cı ildə ozon dəliyinin maksimal sahəsi 27,1 milyon kvadrat kilometr təşkil edib. Bu, son 10 ilin ən yüksək göstəricisi olmaqla, 2000-ci ildə qeydə alınmış rekordun təxminən 90 faizinə bərabərdir.

Ozon dəliyinin genişlənməsinin səbəblərindən biri qeyri-adi dərəcədə güclü qütb burulğanı olub. Bu atmosfer hadisəsi ozonun parçalanması üçün əlverişli şərait yaradıb. Bununla belə, ozon dəliyinin sahəsi onun vəziyyətini müəyyən edən yeganə göstərici deyil. Atmosferdə ozon konsentrasiyasının nə dərəcədə azalması da eyni dərəcədə vacibdir.

“Ölçüsünə görə ozon dəliyi böyük olsa da, atmosferdə ozon konsentrasiyasının qeyri-adi dərəcədə aşağı göstəriciləri qeydə alınmayıb”, - Ukraynanın Antarktika ekspedisiyasının ozon üzrə mütəxəssisi Sergey Yakuşçenko bildirib.

Ölçmənin nəticələri də bunu təsdiqləyir. Cənub qütbündə bu il ozon konsentrasiyasının minimum göstəricisi 105 Dobson olub. Bu göstərici oktyabrın 17-də qeydə alınıb. Həmin müşahidə məntəqəsində tarixi minimum 92 Dobson təşkil edib və 2006-cı ilin oktyabrında qeydə alınıb.

Ukraynanın “Akademik Vernadski” Antarktika stansiyasında isə bu il ən aşağı göstərici 168 Dobson olub. Bu göstərici oktyabrın 23-də qeydə alınıb. Stansiyanın tarixi minimumu isə 118 Dobsondur və 2000-ci ilin sentyabrında müşahidə edilib.

Bununla yanaşı, 2026-cı il oktyabrın 9-11-də stansiya üzərində ozon konsentrasiyası 372-374 Dobson vahidi təşkil edib.

Dobson vahidi atmosferin müəyyən nöqtəsi üzərindəki hava sütununda ozonun ümumi miqdarını ölçmək üçün istifadə olunur. Göstərici nə qədər aşağıdırsa, atmosferdə ozonun miqdarı bir o qədər azdır. Normal səviyyə 300-400 Dobson hesab olunur, ozon dəliyi isə göstəricinin 220 vahiddən aşağı düşməsi ilə müəyyən edilir.

Bu il ozon dəliyinin sahəsinin böyük olmasına baxmayaraq, ozon qatının ümumi bərpa tendensiyası müsbət olaraq qalır. Alimlər bunu beynəlxalq razılaşmalar nəticəsində ozon qatını məhv edən maddələrin istifadəsinin azaldılması ilə əlaqələndirirlər.

Bununla yanaşı, ozon qatının vəziyyətinə təbii atmosfer prosesləri də təsir göstərir. Buna görə də ozon dəliyinin sahəsi və ozon qatının tükənmə dərəcəsi ilbəil əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər.