BAKI, 3 avqust. TELEQRAF

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Qırğızıstana dövlət səfəri tarixi bir hadisə idi. Çolpon-Atada həm təkbətək, həm də Dövlətlərarası Şura çərçivəsində keçirilən danışıqlar Bakı və Bişkekin keyfiyyətcə yeni münasibətlər səviyyəsinə - müttəfiqlik səviyyəsinə çatdığını nümayiş etdirdi. Və bu səfərin əsas nəticəsi, gələcək ikitərəfli münasibətlərin arxitekturasını formalaşdıran konkret qərarlar və sənədlər oldu. Mübaliğəsiz olaraq, Azərbaycan və Qırğızıstan arasında Müttəfiqlik Münasibətləri haqqında Müqavilənin imzalanması səfərin əsas hadisəsidir. Bu sənəd iki ölkə arasında qarşılıqlı əlaqəni ənənəvi strateji tərəfdaşlıqdan kənara çıxarır və daha dərin əməkdaşlıq formasını təsbit edir.

Bu sözləri Teleqraf-a Milli Məclisin komitə sədri, professor Hicran Hüseynova deyib.

Professor hesab edir ki, müttəfiqlik təkcə iqtisadi və humanitar əlaqələrin genişləndirilməsini deyil, həm də təhlükəsizlik, xarici siyasət və beynəlxalq gündəm üzrə səylərin əlaqələndirilməsini nəzərdə tutur:

“Bu o deməkdir ki, Bakı və Bişkek həm regional, həm də qlobal miqyasda bir-birini dəstəkləmək üçün qarşılıqlı öhdəliklər götürürlər. Qeyd etmək vacibdir ki, Azərbaycan artıq Türkiyə ilə oxşar münasibət formatına malikdir. Əvvəllər imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi müttəfiq əməkdaşlığının modelinə çevrilib və oxşar model hazırda Qırğızıstana da tətbiq olunur. Bu, Bakının türk dünyasında etimad və əməkdaşlıq zonası yaratmaq üzrə ardıcıl siyasətini nümayiş etdirir. Səfər çərçivəsində mətbuata bəyanatla çıxış edən prezident İlham Əliyev qeyd etdi ki: “Bu gün biz birgə Azərbaycan-Qırğız İnvestisiya Fondunun maliyyə vəsaitinin iki dəfə - 200 milyon dollara qədər artırılması barədə razılıq əldə etdik. Əminəm ki, bu da son hədd deyil, çünki Fondun fəaliyyəti üzrə bizə nümayiş etdirilən təqdimat konkret məzmunla zənginləşir. Qırğızıstanda həyata keçirilən çoxlu layihə var və onlar birgə istehsal, yeni iş yerləri yaradır, qarşılıqlı fəaliyyətimizin iqtisadi potensialını möhkəmləndirir”. Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycanın Özbəkistan və Türkiyə də daxil olmaqla digər ölkələrlə investisiya fondlarının yaradılmasında oxşar təcrübəsi var. Bu mexanizmlər qarşılıqlı investisiyaların artımına və iqtisadi əlaqələrin möhkəmlənməsinə kömək edərək effektivliyini sübut edib. Bu formatın Qırğızıstana genişləndirilməsi məntiqi olaraq Bakının regional əməkdaşlığın inkişaf strategiyasına uyğun gəlir.

Həmçinin qeyd etmək lazımdır ki, humanitar sahə ikitərəfli münasibətlərdə xüsusi yer tutur. Mədəniyyət günləri, təhsil layihələri və mədəni mübadilələr uzunmüddətli əməkdaşlıq üçün möhkəm təməl təşkil edir. İki prezidentin iştirakı ilə açılan Ağdam bölgəsindəki Manas məktəbi bu qarşılıqlı əlaqənin simvoluna çevrildi. Bu, sadəcə bir təhsil müəssisəsi deyil; bu, yalnız deklarativ deyil, həm də praktik xarakter daşıyan qardaşlıq əlaqələrinin maddi təcəssümüdür. Qırğızıstanın iştirakı ilə Qarabağın bərpası da xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu, təkcə həmrəyliyi deyil, həm də Azərbaycan üçün tarixi əhəmiyyət kəsb edən konkret layihələrdə iştirak etmək istəyini nümayiş etdirir. Bu fonda Şuşa ilə Çolpon-Ata, Qəbələ ilə Karakol, Gəncə ilə Oş arasında qardaş şəhər münasibətlərinin qurulması səfərin digər vacib elementidir. Bu cür əlaqələr üfüqi qarşılıqlı əlaqə kanalları yaradır, bölgələri, müəssisələri və ictimai təşkilatları əməkdaşlığa cəlb edir. Bu "şəhər diplomatiyası" münasibətləri dövlətlərarası təmaslardan daha davamlı səviyyədə dərinləşdirməyə imkan verir.

Beləliklə, Azərbaycan və Qırğızıstan müasir, praqmatik və qarşılıqlı faydalı münasibətlərin tarixi yaxınlıq təməli üzərində necə qurulacağını nümayiş etdirirlər. Bu, türk dünyasında daha dərin inteqrasiya meylini möhkəmləndirir və regiondakı digər ölkələr üçün model olmaq üçün bütün potensiala malik qarşılıqlı əlaqə modelini yaradır”.

Komitə sədri həmçinin Azərbaycan və Mərkəzi Asiya arasında qarşılıqlı əlaqələrin yeni modelinə diqqəti çəkib:

“Çolpon-Atada keçirilən Azərbaycan və Orta Asiya ölkələri dövlət başçılarının qeyri-rəsmi görüşü Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin iki regionu bir-birinə daha da yaxınlaşdırması üçün apardığı ardıcıl və sistemli işlərin nəticəsidir. Bu gün təbii yaxınlaşma kimi görünən şey əslində konkret siyasi iradənin nəticəsidir: son on ildə Bakını Orta Asiya ölkələri ilə birləşdirən nəqliyyat, enerji və humanitar körpüləri addım-addım quran məhz Azərbaycan dövlətinin başçısı olub. Yüksək səviyyədə belə sıx təmaslar hətta qonşu dövlətlər arasında, dənizlə ayrılan ölkələr arasında belə nadirdir. Bu, düşünülmüş bir strategiyadır. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi: “Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlər Azərbaycanın xarici siyasətinin prioritetlərindən biridir”. Sözsüz ki, əməkdaşlığın coğrafi əhatə dairəsinin genişlənməsi diqqətəlayiqdir. Azərbaycanın iştirakı çoxşaxəli əməkdaşlıq üçün yeni üfüqlər açır və bu, yalnız təhlükəsizlik, iqtisadiyyat və mədəniyyətin ənənəvi sahələrini deyil, həm də tranzit və nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, enerji təhlükəsizliyi və davamlı inkişaf kimi strateji əhəmiyyətli sahələri əhatə edir.

Azərbaycanın bu forumda iştirakı mövcud regional əməkdaşlığın mexanizmlərini zənginləşdirir, onlara əlavə dinamizm və əhatə dairəsi verir. Bu, ortaq məsələlərin və çətinliklərin həllinə daha əhatəli yanaşma, qarşılıqlı etimadı gücləndirmək, bir-birinin maraqlarını dərindən anlamaq və xalqlar arasında daha sıx əlaqələri inkişaf etdirmək üçün imkan verir.

Mərkəzi Asiya və Azərbaycan dövlətləri müxtəlif sahələrdə sinerji üçün əhəmiyyətli potensiala malikdir. Bu geosiyasi məkanın formalaşmasına töhfə verən əsas amillər, ilk növbədə, ortaq tarixi və mədəni əlaqələrdir. Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz xalqlarının zəngin tarixi və ortaq mədəni kökləri qarşılıqlı anlaşma və əməkdaşlığın dərinləşməsi üçün möhkəm təməl yaradır. Bundan əlavə, hər iki region əhəmiyyətli təbii və iqtisadi sərvətlərə, eləcə də artan iqtisadiyyatlara və yeni bazarlara və investisiyalara ehtiyaca malikdir. Nəqliyyat və logistika infrastrukturunun inkişafı hər iki regionun tranzit potensialını əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər ki, bu da öz növbəsində iqtisadi artımı və qlobal iqtisadi proseslərə inteqrasiyanı asanlaşdıracaq”.

Hicran Hüseynova hesab edir ki, Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqazın birləşmiş coğrafi mövqeyi ənənəvi marşrutları keçərək Avropa ilə Asiyanı birləşdirən yeni, daha səmərəli tranzit marşrutlarının yaradılması üçün unikal imkanlar təqdim edir:

“Bu baxımdan, qarşılıqlı hörmət və bir-birinin maraqlarını nəzərə almaq prinsiplərinə əsaslanaraq bu dialoqu daha da inkişaf etdirmək və praktik əməkdaşlığı dərinləşdirmək vacibdir. Mərkəzi Asiya-Cənubi Qafqaz formatının inkişafı regional təhlükəsizliyin gücləndirilməsinə, davamlı iqtisadi artıma və xalqlarımızın rifahının yaxşılaşdırılmasına töhfə verə bilər.

Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında əməkdaşlığı inkişaf etdirə biləcək bir sıra birgə layihələrin həyata keçirilməsi üçün əhəmiyyətli potensial mövcuddur. Ən perspektivli sahələrdən biri Orta Dəhliz kimi tanınan Transxəzər beynəlxalq nəqliyyat marşrutunun inkişafıdır. Avropa və Asiyanı Xəzər dənizi vasitəsilə birləşdirən bu marşrut qlobal nəqliyyat infrastrukturu üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir.

Azərbaycan və Orta Asiya liderlərinin qeyri-rəsmi görüşündən sonra Çolpon-Ata Bəyannaməsinin imzalanması və növbəti altıtərəfli sammitin Türkmənistanda keçirilməsi barədə razılaşma regional əməkdaşlığın dinamikasında keyfiyyətcə dəyişiklik deməkdir”.

Beləliklə, Çolpon-Ata Bəyannaməsinin imzalanması və altıtərəfli formata keçid strateji əhəmiyyətli hadisələrdir və Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında davamlı, institusional və uzunmüddətli tərəfdaşlığın qurulması üçün təməl qoyur. Bu addımlar region liderləri arasında XXI əsrdə əməkdaşlığın inkişafı üçün qarşılıqlı faydalı şərait yaratmağa yönəlmiş yüksək səviyyəli siyasi iradə və strateji düşüncəni nümayiş etdirir”.