BAKI, 1 sentyabr. TELEQRAF

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində geosiyasi proseslərin sürətlə dəyişməsi, iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin yeni məzmun qazanması, təhlükəsizlik çağırışlarının şaxələnməsi dövlətləri çoxtərəfli əməkdaşlıq platformalarının imkanlarından daha fəal istifadə etməyə sövq edir. Bu baxımdan Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı (ŞƏT) Azərbaycanın diqqət yetirdiyi mühüm beynəlxalq platformalardan biri kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın ŞƏT ilə əlaqələri son illərdə yüksələn dinamika nümayiş etdirir. Azərbaycanın 2024-cü ildə ŞƏT-in Astana sammitində dialoq tərəfdaşı statusu alması, daha sonra təşkilat çərçivəsində keçirilən yüksək səviyyəli tədbirlərdə fəal iştirakı ölkəmizin bu platformaya artan marağının göstəricisidir.

Bunu Teleqraf-a Milli Məclisin deputatı Mehriban Vəliyeva deyib.
O qeyd edib ki, bu münasibətlər Azərbaycanın balanslaşdırılmış, çoxvektorlu və praqmatik xarici siyasət kursunun mühüm istiqamətlərindən biri kimi dəyərləndirilə bilər:

"ŞƏT-in beynəlxalq münasibətlər sistemində rolunun artması ilk növbədə təşkilata üzv ölkələrin iqtisadi, demoqrafik və geosiyasi potensialı ilə bağlıdır. Çin, Rusiya, Hindistan, Pakistan, İran və Mərkəzi Asiya dövlətlərinin təmsil olunduğu bu platforma Avrasiya məkanında geniş əməkdaşlıq imkanlarına malikdir. Təşkilatın gündəliyi artıq yalnız təhlükəsizlik məsələləri ilə məhdudlaşmır. İqtisadiyyat, ticarət, enerji, nəqliyyat, logistika, rəqəmsal texnologiyalar, kənd təsərrüfatı, ekologiya, humanitar əlaqələr və digər istiqamətlər ŞƏT çərçivəsində əməkdaşlığın əsas sahələrinə çevrilməkdədir. Azərbaycanın xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri də məhz bu sahələr üzrə beynəlxalq və regional əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsidir. Bu baxımdan ŞƏT Azərbaycan üçün həm siyasi dialoq, həm də iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı baxımından əhəmiyyətli platformadır.

Azərbaycanın ŞƏT üçün əhəmiyyətini artıran əsas amillərdən biri ölkəmizin əlverişli geostrateji mövqeyidir. Azərbaycan Şərqlə Qərbi, Şimalla Cənubu birləşdirən mühüm nəqliyyat qovşaqlarından birinə çevrilir. Son illərdə həyata keçirilən Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu, Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Şərq–Qərb və Şimal–Cənub nəqliyyat dəhlizləri çərçivəsində görülən işlər Azərbaycanın tranzit imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib. Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafı Azərbaycan–ŞƏT münasibətlərinə yeni məzmun qazandıra biləcək mühüm istiqamətlərdəndir. Çin və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə Avropa arasında yükdaşımaların alternativ marşrutlar üzrə artırılması fonunda Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturu strateji əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan Azərbaycan yalnız nəqliyyat dəhlizlərinin üzərində yerləşən ölkə deyil, eyni zamanda müxtəlif regionları birləşdirən logistika mərkəzi kimi çıxış edir. ŞƏT ölkələri ilə nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi ölkəmizin tranzit potensialının daha geniş şəkildə reallaşdırılmasına imkan yarada bilər.
Azərbaycan–ŞƏT münasibətlərində digər mühüm istiqamət iqtisadi və ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsidir. Təşkilata üzv dövlətlərin böyük iqtisadi potensialı Azərbaycan üçün yeni bazarlara çıxış, investisiya əməkdaşlığının artırılması və ixrac coğrafiyasının genişləndirilməsi baxımından mühüm imkanlar yaradır. Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsi, sənaye və kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracının artırılması, rəqəmsal iqtisadiyyatın formalaşdırılması və yeni texnologiyaların tətbiqi istiqamətində həyata keçirdiyi siyasət ŞƏT ölkələri ilə əməkdaşlığın yeni sahələrə daşınmasına əlverişli zəmin yaradır. Xüsusilə sənaye, enerji, kənd təsərrüfatı, informasiya-kommunikasiya texnologiyaları, süni intellekt, logistika və turizm sahələrində qarşılıqlı investisiyaların artırılması üçün ciddi potensial mövcuddur. Azərbaycanın enerji sektorunda həyata keçirdiyi layihələr də əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biri ola bilər. Ölkəmizin həm ənənəvi enerji resursları, həm də bərpaolunan enerji potensialı ŞƏT məkanında enerji əməkdaşlığının genişləndirilməsi baxımından yeni imkanlar yaradır".

Deputat bildirib ki, ŞƏT-in yaradılmasının əsas məqsədlərindən biri regional təhlükəsizliyin təmin olunması və terrorizm, separatizm, ekstremizm, transmilli cinayətkarlıq və digər təhdidlərə qarşı mübarizədə əməkdaşlığın gücləndirilməsidir:

"Azərbaycan da uzun illərdir beynəlxalq terrorizmə, transmilli cinayətkarlığa, narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsinə, insan alverinə və kibercinayətkarlığa qarşı mübarizəni dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi müəyyən edib. Bu baxımdan ŞƏT çərçivəsində təhlükəsizlik sahəsində təcrübə mübadiləsi, informasiya mübadiləsi, kibertəhlükəsizlik, sərhəd təhlükəsizliyi və transmilli cinayətkarlığa qarşı mübarizə istiqamətində əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar mövcuddur. Azərbaycanın təhlükəsizlik sahəsində əldə etdiyi təcrübə və institusional imkanları ŞƏT ölkələri ilə qarşılıqlı əməkdaşlıq çərçivəsində paylaşması da faydalı nəticələr verə bilər. Azərbaycan–ŞƏT münasibətlərinin perspektivlərini müəyyənləşdirən mühüm amillərdən biri də Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələrimizin sürətlə inkişaf etməsidir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətləri son illərdə siyasi dialoqdan iqtisadi, nəqliyyat, enerji və humanitar əməkdaşlığın daha geniş müstəvisinə keçib. Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində mövcud əlaqələr isə bu əməkdaşlığın əlavə platformalarla tamamlanmasına imkan verir. ŞƏT bu baxımdan Azərbaycan üçün Mərkəzi Asiya ölkələri ilə çoxtərəfli əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından da əhəmiyyətli platformadır. Azərbaycanın region ölkələri ilə münasibətlərində qarşılıqlı hörmət, suverenliyə və ərazi bütövlüyünə hörmət, daxili işlərə qarışmamaq və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq prinsipləri əsas götürülür. Bu yanaşma ŞƏT-in əməkdaşlıq fəlsəfəsi ilə də müəyyən mənada uzlaşır. Azərbaycanın ŞƏT ilə əməkdaşlığının növbəti mərhələsində bir neçə istiqamətin xüsusi önəm qazanacağını söyləmək mümkündür.
İlk növbədə nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi vacibdir. Orta Dəhlizin imkanlarının artırılması, rəqəmsal logistika sistemlərinin tətbiqi, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və yükdaşımaların sürətləndirilməsi ŞƏT ölkələri üçün də qarşılıqlı maraq doğurur. İkinci istiqamət enerji əməkdaşlığıdır. Azərbaycan həm enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında, həm də yaşıl enerji gündəliyinin təşviqində fəal rol oynayır. Xəzər dənizinin külək enerjisi potensialından istifadə və yaşıl enerjinin regional bazarlara çıxarılması gələcək əməkdaşlığın yeni istiqamətlərindən ola bilər.
Üçüncü istiqamət rəqəmsal transformasiya və süni intellektdir. Müasir dünyada rəqəmsal texnologiyalar iqtisadi inkişafın və dövlət idarəçiliyinin əsas komponentlərindən birinə çevrilib. Azərbaycan bu sahədə həyata keçirdiyi islahatlar və rəqəmsal dövlət quruculuğu ilə ŞƏT ölkələri ilə yeni əməkdaşlıq formatları yarada bilər.
Dördüncü istiqamət humanitar və mədəni əlaqələrdir. Azərbaycan və ŞƏT ölkələri arasında tarixən formalaşmış mədəni və sivilizasiya əlaqələri xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmləndirilməsi üçün mühüm baza yaradır. Təhsil, elm, mədəniyyət, turizm və gənclər mübadiləsi bu istiqamətdə əlaqələrin daha da dərinləşdirilməsinə xidmət edə bilər.
Azərbaycanın ŞƏT-ə münasibəti ölkəmizin heç bir geosiyasi blokun qarşıdurma məntiqinə deyil, əməkdaşlıq və qarşılıqlı fayda prinsiplərinə əsaslanan xarici siyasətinin mahiyyətindən irəli gəlir. Azərbaycan müxtəlif beynəlxalq və regional təşkilatlarla əməkdaşlıq edərək milli maraqlarını təmin etməyə, regional sülhə, sabitliyə və iqtisadi inkişafa töhfə verməyə çalışır. ŞƏT ilə əməkdaşlıq da bu çoxvektorlu xarici siyasətin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər".

Mehriban Vəliyeva hesab edir ki, ölkəmizin ŞƏT ilə əlaqələrinin inkişafı eyni zamanda Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində artan rolunun göstəricisidir:

"Azərbaycanın etibarlı tərəfdaş, enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyinə töhfə verən ölkə, müxtəlif regionlar arasında dialoqu təşviq edən dövlət kimi mövqeyi bu platformada əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirir.
Bütövlükdə, Azərbaycan–ŞƏT münasibətlərinin qarşıdakı dövrdə daha da inkişaf etdirilməsi üçün ciddi siyasi, iqtisadi və geostrateji əsaslar mövcuddur. Azərbaycanın ŞƏT ilə əməkdaşlığının artan əhəmiyyəti ilk növbədə dəyişən dünya nizamı, Avrasiya məkanında nəqliyyat və logistika əlaqələrinin genişlənməsi, enerji təhlükəsizliyi, yeni iqtisadi imkanlar və təhlükəsizlik çağırışlarının xarakteri ilə bağlıdır.
Azərbaycanın təşkilatla dialoq tərəfdaşı kimi əldə etdiyi mövqenin daha da möhkəmləndirilməsi, qarşılıqlı maraq doğuran sahələrdə praktiki əməkdaşlığın genişləndirilməsi və yeni təşəbbüslərin irəli sürülməsi ölkəmizin həm regional, həm də qlobal miqyasda çoxşaxəli tərəfdaşlıq siyasətinə mühüm töhfə verə bilər.
ŞƏT ilə münasibətlərin inkişafı Azərbaycanın xarici siyasətində yeni istiqamətlərin formalaşdırılması demək deyil. Əksinə, bu əməkdaşlıq Azərbaycanın mövcud çoxvektorlu diplomatiyasının məntiqi davamıdır. Bakı üçün əsas məqsəd müxtəlif beynəlxalq platformalardan ölkənin milli maraqlarının, regional sülhün, təhlükəsizliyin və iqtisadi inkişafın təmin olunması istiqamətində səmərəli istifadə etməkdir. Bu mənada Azərbaycan–ŞƏT əməkdaşlığı qarşılıqlı etimad, suverenliyə hörmət, bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq və ortaq maraqlar üzərində qurulan münasibətlərin perspektivli nümunələrindən biri kimi çıxış edə bilər".