Ülvi Mehdiyev: Bu günə qədər heç kim deməyib ki, “ASAN xidmət”ə getdim rüşvət istədilər - MÜSAHİBƏ

BAKI, 15 iyul. TELEQRAF

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyinin (“ASAN xidmət”) sədri Ülvi Mehdiyev Teleqraf İnformasiya Agentliyi və “Baku TV”nin suallarını cavablandırıb.

Müsahibəni təqdim edirik:

“Baku TV”: Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyinin hazırda neçə mərkəzi fəaliyyət göstərir? “ASAN xidmət”ə birbaşa çıxışı olmayan şəhər və ya rayon varmı? Əgər belə ərazilər varsa, gələcəkdə bu boşluqların aradan qaldırılması və xidmət şəbəkəsinin genişləndirilməsi ilə bağlı hansı planlar nəzərdə tutulur?

- 2012-ci ildə cənab Prezident İlham Əliyev “ASAN xidmət”in yaradılması haqqında fərman imzaladı. Əsas məqsəd vətəndaşlara şəffaf, tamamilə bürokratiyadan uzaq, operativ və etik davranış çərçivəsində xidmətlər göstərməkdən ibarət idi. Hədəf dövlət qulluqçusu və vətəndaş münasibətlərinə yeni yanaşmanın əsasının qoyulması idi. Ötən illər ərzində “ASAN xidmət” ölkə rəhbərliyinin dəstəyi və tapşırığı ilə qısa müddətdə həm keyfiyyət, həm kəmiyyət baxımından genişlənməyə başladı. Bu gün artıq ölkə üzrə 28 “ASAN xidmət” mərkəzi fəaliyyətdədir. Əlavə olaraq üç “ASAN kommunal” mərkəzi fəaliyyət göstərir. Bu mərkəzlər vətəndaşlara qeydiyyat yerindən asılı olmayaraq ölkənin bütün regionları üzrə xidmət həyata keçirir. Düşünürük ki, bu say kifayət edir.

Çünki bundan əlavə 10 səyyar avtobus da var. Onlar “ASAN xidmət” mərkəzinin olmadığı regionlara səfərlər edirlər. Tələbata uyğun 2 həftə və ya 1 ay ərzində şəhər və qəsəbələrdə vətəndaşlara xidmət göstərirlər.

Bu 10 avtobus və 28 mərkəzin ölkəni tam əhatə etdiyini düşünürük. Mərkəz sayının artırılmasına artıq ehtiyac duyulmur. Yalnız işğaldan azad olunmuş ərazilərdə növbəti mərkəzlərin açılması planlaşdırılır.

Teleqraf İA: Rəqəmsallaşmanın sürətlə inkişaf etdiyi dövrdə xidmətlərin təkmilləşdirilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan “ASAN xidmət”də hansı yeniliklər gözlənilir? Xüsusilə funksional köməkçi xidmətlərin artırılması nəzərdə tutulurmu?

- Bu gün “ASAN xidmət” 400-dən çox xidmət göstərir. 2013-cü ildə biz 20 xidmətlə fəaliyyətə başlamışdıq. Hazırda gündəlik müraciət sayı 40 minə yaxındır. Fəaliyyətimiz ərzində 100 milyondan çox müraciət olub. Bu ilin ilk 6 ayında isə 5 milyon 900 mindən çox müraciət olub.

Artıq 400 xidmət var və demək olar ki, vətəndaşların gündəlik ehtiyacı olan bütün xidmətlər bir platformada təqdim olunur.

Xidmətlərin sayının artırılması cənab Prezidentin fərmanı ilə müəyyən olunub və gələcəkdə də hər hansı xidmət veriləcəksə, o, fərman əsasında müəyyən olunacaq. Bu illər ərzində “ASAN xidmət”də göstərilən xidmətlərin sayı kifayət qədər artırılıb. Məqsəd budur ki, biz vətəndaşlara şəffaf, sıfır bürokratiya ilə operativ xidmət verək.

“ASAN xidmət” fəaliyyətə başladığı ilk gündən texnoloji yeniliklərə, rəqəmsal həllərə, innovativ metodlara üstünlük verib. Bu sahədə dünyanın ən qabaqcıl innovasiyalarının araşdırılması və dövlət xidmətləri sahəsində tətbiq edilməsi ilə bağlı xüsusi iş aparıb.

Ötən illərə nəzər salsaq, Azərbaycanda rəqəmsal həllərin və innovasiyaların tətbiqi səviyyəsi ilə cənab Prezident tərəfindən “ASAN xidmət” yaradıldıqdan sonra bu sahədə görülən işlər və innovasiyaların tətbiqi baxımından ölkənin keçdiyi inkişaf yolu kifayət qədər aydın görünür.

“ASAN” öz gündəlik idarəetməsində mütləq bu texnoloji həllərdən istifadə edir. “ASAN müraciət” portalı vətəndaşlar üçün mobil tətbiqdir. Hər bir vətəndaş onu öz telefonuna yükləyir və infrastruktur təyinatlı hər hansı bir problem görərsə, onun şəklini, videosunu çəkib sistemə göndərə bilir. Sistem dərhal onu aidiyyəti üzrə quruma yönəldir. Vətəndaş telefonunda izləyə bilir ki, onun müraciəti hansı quruma ünvanlandı, kim icra edəcək, neçə günə həll etməlidir. Nəticədə problemi qiymətləndirə də bilir.

Buna ilk Bakı və Sumqayıt şəhərlərində başlamışdıq, bu gün artıq respublikanın bütün şəhər və rayonlarında vətəndaşlarımız bu sistemdən yararlana bilər. “ASAN xidmət” yeganə təşkilatdır ki, innovasiyalar üzrə idarəetmə sistemi beynəlxalq İSO sertifikatına layiq görülüb.

“ASAN xidmət” 2024-cü ildən etibarən daxili idarəetmədə süni intellekt əsaslı həllər tətbiq edir.

Data əsaslı qərarvermə sistemi bizdə tam formalaşıb. Yəni agentliyin sədri və ya başqa idarə edən menecerlər tərəfindən intuisiyaya söykənən, “güman edirəm ki”, “düşünürəm ki” tipli düşüncələrlə qərar verilmir.

Burada bütün qərarlar data əsasında qəbul edilir. Sistem vətəndaşlardan daxil olan rəy, təklif və şikayətləri, eləcə də xidmətlərin müddəti və standartlara uyğun meyarlar üzrə real vaxt rejimində toplanan məlumatları təhlil edərək bizə proqnozlar təqdim edir. “ASAN”ın daxili idarəetmə modeli də tamamilə data əsaslı qərarvermə mexanizminə söykənir. Biz süni intellekt həllərinin tətbiqinə başlamaqla çox yaxşı nəticələr əldə etdik.

Bizim çağrı mərkəzi artıq tamamilə süni intellekt əsaslı xidmətə keçid edir. Pilot layihə olaraq müəyyən komponentlərini istismara vermişik, amma bu il artıq çağrı mərkəzi tamamilə süni intellekt əsasında işləyəcək.

Bu, fasiləsiz çağrı xidmətini göstərə bilmək deməkdir. Vətəndaşların gözləmə müddətini sıfır saniyəyə endirir, yəni istənilən vaxt zəng etsələr, gözləmədən suallarına birbaşa cavab ala biləcəklər. Zənglərə cavabın ətraflı olub-olmadığını, müraciət formasının səviyyəsini və digər bu kimi amilləri nəzərə alaraq, bütün zəngləri yüz faiz qiymətləndirə biləcəyik.

“Baku TV”: Şuşada artıq iki ildir ki, “ASAN xidmət” mərkəzi fəaliyyət göstərir. Gələcəkdə daha hansı işğaldan azad olunmuş ərazilərdə “ASAN xidmət” mərkəzlərinin fəaliyyətə başlaması nəzərdə tutulur?

- Hazırda işğaldan azad edilmiş üç şəhərdə - Ağdam, Cəbrayıl və Laçında “ASAN xidmət” mərkəzlərinin yaradılması planlaşdırılır. Bunlar regional mərkəz kimi ətraf rayonlara da xidmət edəcək.

Şuşada fəaliyyət göstərən “ASAN xidmət” mərkəzi həm yerli sakinlərə, həm də azad olunmuş digər ərazilərdəki vətəndaşlarımıza xidmət edir. Gələcəkdə isə köçürülən əhalinin sayına uyğun olaraq, daha üç şəhərdə regional mərkəzlərin açılması nəzərdə tutulur.

Teleqraf İA: Qeyd edildiyi kimi, Böyük Qayıdış proqramı sürətlə icra edilir. Qarabağa qayıdan keçmiş məcburi köçkünlərin sənədləşmə və mülkiyyət hüquqlarının rəsmiləşdirilməsi prosesində hər hansı güzəştlər və ya növbədənkənar xidmətlər təqdim olunurmu?

- Köç mərhələli şəkildə çox sürətlə baş verir. Hər ay yeni-yeni ailələr müxtəlif rayonlarımıza köçürülür. Hər bir köç prosesindən sonra səyyar “ASAN xidmət” o rayona səfər edir və o müddət ərzində yeni köç etmiş vətəndaşlarımızın zəruri xidmətlərinin təşkili təmin edilir. Əlbəttə ki, orada səyyar xidmət getdiyinə görə xüsusi növbədənkənar hansısa güzəştə ehtiyac olmur. Səyyar xidmət sənədləşmədə bütün xidmətləri yerindəcə göstərir. Məqsəd yeni köç etmiş, orada həyatını yenidən başlayan vətəndaşlarımıza dövlət xidmətlərini əlçatan etməkdir.

“Baku TV”: “ASAN xidmət” modeli artıq bir sıra ölkələrdə uğurla tətbiq edilir. Maraqlıdır, hazırda Azərbaycanın dəstəyi ilə neçə ölkədə bu model əsasında mərkəzlər fəaliyyət göstərir və daha hansı ölkələrdən bununla bağlı müraciətlər daxil olub?

- “ASAN” Azərbaycanın intellektual məhsulu kimi ixrac olunur. Xarici ölkələr dövlət xidmətləri sahəsində islahat aparmaq, ən yaxşı təcrübəni tətbiq etmək istəyirlərsə, Azərbaycanın “ASAN” modelinə müraciət edirlər. Təbii ki, bu səbəbsiz deyil. Çünki bu, ilk növbədə Prezidentin təşəbbüsüdür. Bu modelin Azərbaycanda uğurla tətbiqi beynəlxalq səviyyədə də ciddi maraq doğurub. Bu gün bizim 30-dan çox ölkə ilə müqaviləmiz, sazişlərimiz var.

Onu da qeyd edim ki, o sazişlərin hər birində birinci maddədə yazılıb: “Azərbaycanın “ASAN” modelinin həmin ölkədə tətbiq edilməsi”, yəni bütün sazişlərimizin hüquqi əsası birbaşa budur.

Çox vaxt bu, təcrübə mübadiləsi adı altında təqdim oluna bilər. Demək olar ki, bütün qitələrdə “ASAN” modelini öyrənib öz ölkələrində tətbiq edilməsini istəyirlər. Bunun səbəblərindən biri də “ASAN”a verilən beynəlxalq qiymətdir. “ASAN xidmət” 2015-ci ildə dövlət xidmətlərinin təkmilləşdirilməsi nominasiyası üzrə BMT-nin mükafatına layiq görülüb. 2019-cu ildə də BMT tərəfindən rəqəmsal dövlət xidmətlərində innovasiyaların təşviqi üzrə xüsusi mükafat almışıq. Azərbaycanın dövlət xidmətləri modelinə iki dəfə mükafat verilməsi digər ölkələrin də marağına səbəb olur. Eyni zamanda bu, Azərbaycanın dövlət xidmətləri, dövlət idarəçiliyi sahəsində apardığı islahata verilən beynəlxalq mötəbər qiymət, tanınmadır.

Qeyd etdiyim kimi 30-dan çox ölkə ilə bu istiqamətdə işləyirik, amma altı ölkədə artıq tamamilə tətbiq olunub. Orada bizdəki kimi mərkəzlər var, xidmətlər göstərilir və “ASAN” modelinin bütün komponentləri tətbiq olunub. Texnoloji innovasiyalar, könüllülük institutu, rəy sorğuları, vətəndaş məmnunluğu üçün aparılan işlər “ASAN”da necədirsə, eynilə həmin ölkələrdə tətbiq edilib.

“ASAN” modelini öyrənmək üçün 18 ölkə, o cümlədən Vyetnam, Barbados, Çili, Liviya, Tacikistan, İraq, Baham adaları, Keniya, Qvineya, Braziliya Federativ Respublikası və başqaları müraciət edib, Əfqanıstan, İndoneziya, Özbəkistan, Uqanda, Efiopiya və Pakistanda artıq “ASAN xidmət” modeli tam tətbiq olunur. Bu ölkələrdə “ASAN xidmət” ümumilikdə 750 milyona yaxın vətəndaşa xidmət göstərir.

Bizim üçün qürurverici bir faktdır ki, Azərbaycanda qurulan belə bir model dünyanın 700 milyondan çox əhalisinə xidmət göstərir və bu say getdikcə artacaq. Əməkdaşlıq etdiyimiz ölkələrə diqqət çəkmək istəyirəm, ölkə var ki, 280 milyon, elə ölkə var 1 milyona yaxın əhalisi var. Bu o deməkdir ki, bu model miqyaslana bilən bir modeldir. “ASAN xidmət” modeli həm əhalisinin sayı çox olan, eyni zamanda kiçik ölkələrdə də uğurla tətbiq oluna bilir. Bu, “ASAN”ın unikallığını göstərən əlamətlərdən biridir.

“Baku TV”: Sözügedən ölkələrlə əməkdaşlıq necə həyata keçirilir? Oradakı mərkəzlər “ASAN” adını daşıyır, yoxsa başqa ad altında fəaliyyət göstərir?

- Bəli, Pakistanda bizdə olduğu kimi adı “ASAN xidmət”dir, hər ölkə öz dilində olmasını istəyir, amma eyni mənanı ifadə edir. Məsələn, Efiopiyada “Mesop” mərkəzləridir, bizim dildə xidmətlər səbəti deməkdir.

Əməkdaşlıq formatına gəlincə, “ASAN xidmət” bu illər ərzində dövlət xidmətləri sahəsində zəngin bilik və təcrübə formalaşdırıb. Bizim xüsusi işçi qrupumuz həmin ölkələrə ezam edilir, yerli hüquq sistemini araşdırır, ehtiyacların qiymətləndirilməsini aparır və uyğun konsept hazırlayır. Modelin hər ölkədə eyni cür tətbiqi mümkün olmur. Çünki hüquq sistemi, qanunlar, qaydalar, insanların mental dəyərləri, mədəniyyətlər fərqlidir, bu da konsepsiyaya təsir edə bilər. Amma burada əsas məqam odur ki, prinsiplər saxlanılmalıdır.

Teleqraf İA: Bu məqamda maraqlıdır ki, ölkəmizin intellektual brendi olan “ASAN” xidmət modelinin tətbiqi üçün hər hansı ödəniş və ya lisenziya mexanizmi nəzərdə tutulurmu?

- Həmin dövlətlər öz ölkələrində rəqəmsal transformasiyanı həyata keçirərkən “ASAN xidmət” modelinə həm də ona görə üz tuturlar ki, onlar Azərbaycanın dövlət siyasətini tanıyırlar, bəyənirlər. Bu gün bir çox inkişaf etmiş ölkələrin texnologiya və innovasiya sahəsində kifayət qədər ciddi nailiyyətləri olsa da, onlar məhz Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində həyata keçirdiyi diplomatiya modelinə görə bizim təcrübəyə müraciət edirlər.

Cənab Prezidentin apardığı siyasət həm də “ASAN xidmət”in genişlənməsinə xüsusi şərait yaratmış olur. Çünki biz dövlətlərin daxili işlərinə qarışmırıq. Hər hansı bir ölkəyə öz modelimizi təqdim edərkən bunun müqabilində siyasi və ya bərabər olmayan tələblər irəli sürmürük. Bu güvən, etibar, cənab Prezidentin yaratdığı beynəlxalq etimad mühiti bizə də imkan verir ki, “ASAN xidmət” modelinin digər ölkələrdə tətbiqində uğurlu ola bilək.

Ona görə də bir məsələni də vurğulamaq istəyirəm ki, dövlət rəhbərliyi 30-dan çox ölkəyə bir növ “ASAN xidmət” modelini hədiyyə etmiş olur. Yəni dostluq, əməkdaşlıq çərçivəsində o ölkələrin insanlarına, xalqına, hökumətinə dəstək məqsədilə modelin tətbiqi reallaşır.

Bəziləri beynəlxalq təşkilatların ayırdığı resurslar hesabına bu modeli öz ölkələrində tətbiq edirlər. Ən əsası odur ki, bu gün dövlətimiz bir çox sahədə inkişaf edirsə, beynəlxalq səviyyədə tanınırsa və öz təcrübəsini digər ölkələrlə paylaşa bilirsə, bu, Azərbaycanın çoxtərəfli münasibətlərdə nümayiş etdirdiyi uğurlu diplomatiyanın nəticəsidir.

“Baku TV”: Səyyar “ASAN xidmət”lə bağlı layihə hazırda hansı miqyasda fəaliyyət göstərir. Son illərdə bu xidmət neçə vətəndaşı əhatə edib və gələcəkdə genişləndirilməsi nəzərdə tutulurmu?

- Səyyar xidmət “ASAN xidmət”in yaranmasından qısa müddət sonra cənab Prezidentin tapşırığı ilə həyata keçirilməyə başladı. Onlar 10 xüsusi avtobuslardır, öncədən elan olunmaqla il ərzində ölkənin bütün rayonları, ən çətin relyefli ərazilərə belə səfər edir, xidmətləri əlçatan edirlər.

Bu xidmət əlçatanlıq baxımından çox uğurlu bir həlldir. Bu baxımdan digər ölkələr bu modelə çox xüsusi maraqla yanaşırlar və öz ölkələrində tətbiq etmək istəyirlər. Vətəndaş dövlətin deyil, dövlət vətəndaşın yanına gəlir.

Bu günə qədər təkcə səyyar xidmət vasitəsi ilə 3 milyondan çox xidmət göstərilib. Bu proses davam edir.

Teleqraf İA: “ASAN xidmət” insanları süründürməçilik, vaxt itkisindən xilas etdi. Mərkəzlərdə vətəndaş məmnuniyyəti yüksək olsa da, bəzi hallarda sənədlərin yenilənməsi zamanı həm onlayn, həm də canlı növbələrdə sıxlıqların olması ilə bağlı şikayətlərə rast gəlirik. Vətəndaşların mərkəzlərə gəlişini minimuma endirmək üçün bu istiqamətdə hansı işlər görülür?

- Yeni innovativ həllər, rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi vacibdir və “ASAN” yarandığı ilk günlərdən bu prosesi davam etdirir. Növbələrlə bağlı problem əvvəlki illərə nisbətdə çox azalıb. Çünki əvvəl Bakıda 5 xidmət mərkəzi fəaliyyət göstərirdi və müəyyən sıxlıq olurdu. Amma dövlət başçısının tapşırığı ilə əlavə iki mərkəz də yaradıldı. Demək olar ki, bu problem artıq həll olunub. “ASAN” beynəlxalq terminologiyada bu sahədə bir söz var “omnichannel”, yəni çoxgirişli, çoxkanallı xidmət göstərir.

Müraciət etmək üçün onlayn növbə götürmək, çağrı mərkəzi vasitəsilə xidmət almaq, onlayn və rəqəmsal xidmətlərdən yararlanmaq mümkündür. Eyni zamanda, buraya yaxınlaşıb növbə götürərək də xidmət almaq olar.

Əgər vətəndaşlar onlayn şəkildə növbə götürürlərsə, bir dəqiqə belə gözləmədən dərhal yaxınlaşıb xidmətdən istifadə edə bilirlər. Vətəndaşlarımızın bu xidmətə daha çox yönəlməsi üçün təbliğat-təşviqat işlərini gücləndiririk.

Eyni zamanda süni intellekt həllərini inkişaf etdirməklə çalışırıq ki, vətəndaşlarımızın məmnuniyyət səviyyəsini daim qoruyaq. Xidmətlərimizi təkmilləşdirmək əsas məqsədlərimizdən biridir və qeyd etdiyim kimi rəqəmsallaşma da onun əsas hissəsidir.

Rəqəmsallaşma özü-özlüyündə məqsəd ola bilməz, olmamalıdır. Rəqəmsallaşma bir vasitədir, ümumi hədəfə, məqsədə çatmaq üçün bir metoddur. Buna görə də “ASAN xidmət” olaraq hesab edirik ki, rəqəmsal həllər yalnız o halda tətbiq olunmalıdır ki, onlar real bir dəyər yaratsın və vətəndaşın gözləntilərini tam qarşılasın.

Təsadüfi deyil ki, məhz bu prizmadan yanaşaraq cənab Prezidentin süni intellektlə bağlı bir fəaliyyət planı təsdiq olundu, eyni zamanda Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevanın rəhbərliyi ilə Rəqəmsal Şura yaradıldı. Düşünürəm ki, bununla təkcə “ASAN xidmət”də yox, həm ölkə səviyyəsində dəyər yarada bilən proses gedir. Əsas hədəfi Cənab Prezident elan edib – Azərbaycanın dövlət siyasətinin mərkəzində vətəndaş dayanır, bax bu dəyərə xidmət edən rəqəmsallaşma prosesi baş verir və bu prosesin içində də “ASAN” öz xidmətlərini təkmilləşdirəcək.

“Baku TV”: “ASAN xidmət” artıq uzun illərdir ki, vətəndaşlara dövlət xidmətləri ilə yanaşı həm də bir sıra - bank, sığorta, hüquqi yardım, tibbi, tərcümə, foto və digər ödənişli xidmətlər göstərir. Bu xidmətlərdən əldə olunan gəlirlərin formalaşması hansı hüquqi və maliyyə prinsiplərinə əsaslanır? 14 illik “ASAN”ın fəaliyyəti dövründə bu modelin təkmilləşdirilməsi zərurəti varmı?

- “ASAN xidmət” təkcə dövlət xidmətləri deyil, həm də özəl xidmətlərin göstərilə bildiyi bir vahid platformadır. Burada “ASAN xidmət” bir növ dövlət-özəl tərəfdaşlığının formalaşdığı bir platformadır. Vətəndaş dövlət xidməti almağa gəlir və eyni zamanda bank, sığorta, tərcümə və digər yardımçı xidmətlərə ehtiyacı varsa, onu da elə mərkəzdə ala bilir. Bu da vətəndaş məmnunluğu üçün əsas yaradan hallardan biridir, çünki vətəndaş bir binaya daxil olmaqla məkanı dəyişmədən bir neçə problemini eyni anda həll edə bilir. Sadaladığınız xidmətlər də “ASAN xidmət”in yaradılması haqqında fərmanda öz əksini tapıb.

Növbəti 5 ildə xidmətlərin sayının artırılması, xidmət proseslərinin avtomatlaşdırılması, rəqəmsallaşdırılması nəzərdə tutulur. Süni intellekt həllərinin tətbiqi bizim növbəti illərdə hədəflədiyimiz əsas göstəricilərdir. Süni intellektin yaratdığı imkanları inkişaf etdirməklə vətəndaşlarımıza daha operativ xidmətin göstərilməsini nəzərdə tuturuq. 99% üzərində vətəndaş məmnunluğunun saxlanılması böyük bir məsuliyyətdir. Artıq bu səviyyəyə gəlib çatılıbsa, onu qoruyub saxlamaq lazımdır.

Teleqraf İA: “ASAN xidmət”in fəaliyyəti ilə bağlı şikayət və təkliflərin məzmunu barədə danışmağınızı istərdik. Narazılıq əsasən nələrdən olur və hansı təkliflər irəli sürülür, bunlar nə dərəcədə nəzərə alınır?

- Təşəkkür edirəm, çox yaxşı sualdır. “ASAN xidmət”in yaradılma məqsədi qeyd etdiyim kimi dövlət xidmətlərində şəffaflığı təmin etmək idi. Bu, həm də korrupsiyaya qarşı mübarizə islahatı idi, institusional islahat kimi həyata keçirilməyə başlanmışdı. Bizim əsas vəzifəmiz süründürməçiliyə, korrupsiya hallarına yol verməmək idi. 14 il ərzində daxil olan şikayətləri araşdıranda görürük ki, “ASAN”da bu günə qədər bir dənə də korrupsiya halına aid şikayət yoxdur. Yəni xidmət almağa gələn vətəndaşdan rüşvət istənilməsi və ya rüşvət almaq üçün müəyyən vəziyyət yaradılması halı olmayıb. Bu, çox sevindirici haldır və o deməkdir ki, “ASAN xidmət” ilkin yaranma məqsədinə çatıb.

Amma, əlbəttə, şikayətsiz olmaz, insan əməyi olan yerdə problem də ola bilər. Əsasən texniki xarakterli şikayətlər olur. Misal üçün bayaq digər sualınızda növbə ilə bağlı problemi dediniz, növbə nə zaman yaranır və bununla bağlı şikayət olur? Xidmət verən dövlət orqanının informasiya sistemi hansısa texniki səbəbdən donur və avtomatik vətəndaş problem aradan qaldırılana qədər xidməti gözləməli olur. Bu gün biz dövlət xidmətlərini göstərərkən vətəndaşdan tələb olunan məlumatı informasiya sistemindən götürürük. Elə hallar olur ki, vətəndaşla bağlı hansısa məlumat informasiya bazasında görünmür. Bu zaman artıq ilk növbədə həmin vətəndaşın məlumatını bazaya daxil etmək lazım gəlir, sonra o bazadan informasiya mübadiləsi aparılır. Bir sözlə, dövlət orqanlarının informasiya sistemlərində bazada məlumatların olmaması və ya sistemdə donma halları şikayətə gətirib çıxara bilir. Yaxud da, “bu mərkəzdə niyə mənim almaq istədiyim xidmət yoxdur” kimi şikayətlər olur.

Xidmətin vaxtında göstərilməməsi kimi hallar ola bilər, yəni hansısa xidmət üç gün ərzində göstərilə, yerində baxışa ehtiyac ola bilər, məsələn, texniki şərt verilməlidir və s. Proses tamamlanmadan müddət üç günü keçəndə də vətəndaş şikayət edə bilər. Yəni şikayətlərin ümumi xarakteri bu sadaladığım hallarla bağlı olur, daha çox texniki məsələlərlə əlaqəlidir. Amma bununla bağlı operativ şəkildə həmin dövlət orqanları ilə əlaqə saxlanılır və bu problemin aradan qaldırılması üçün birgə səylər göstərilir ki, vətəndaş narazılığı, problemi həll olunsun.

“Baku TV”: Dövlət Agentliyi həm də şəhid ailələri və qazilərə dəstək məqsədilə yaradılan “YAŞAT” Fondunun da fəaliyyətini həyata keçirir. Son dövrlər fondun maliyyə imkanlarının məhdudluğu, bəzi qazilərin müalicəsi və digər problemlərlə əlaqədar ehtiyaclarının qarşılanması ilə bağlı çətinliklərin yaranmasına dair məlumatlar yayılır. Bu iddialar nə dərəcədə doğrudur və ümumiyyətlə Fondun hazırkı maliyyə vəziyyəti və vətəndaşların ianələrinin dinamikası hansı səviyyədədir?

- “YAŞAT” Fondu Vətən müharibəsindən dərhal sonra cənab Prezidentin fərmanı ilə yaradıldı. O dövrdə vətəndaşlar individual şəkildə qazilərə, şəhid ailələrinə müəyyən dəstək olmaq, yardımlar göstərmək istəyirdilər.

Fondun yaradılmasında əsas məqsəd o idi ki, vətəndaşlar ümumi yardım və həmrəylik istəyini bir platformada birləşdirsin və onun vasitəsilə şəhidlərimizin ailə üzvlərinə, qazilərimizə dəstək göstərə bilək. Çünki bəzən kiminsə problemi mediada işıqlandırıldığına görə ona daha çox yardım yönəlirdi. Amma başqa birisi tanınmır-bilinmirdi deyə onun hansısa problemi həll olunmurdu.

Ümumiyyətlə, bu kateqoriyadan olan vətəndaşlarımızla bağlı dövlətin ayrıca bir proqramı var. Digər ölkələrlə müqayisədə kifayət qədər böyük, geniş spektrli bir dövlət siyasəti həyata keçirilir, mənzillə, avtomobillə təmin olunma, müəyyən hallarla bağlı güzəştlər var. Ötən illər ərzində “YAŞAT” Fondu fəaliyyətini çox uğurla davam etdirdi.

Bu günə qədər “YAŞAT” Fondunun xətti ilə 19 268 şəhid ailə üzvü və müharibə əlilləri, qazilərimizin 110 minə yaxın müraciəti, məsələsi həll olunub. Bunun üçün 96 milyon manata yaxın vəsait xərclənib.

Bu gün müalicə ilə bağlı hər hansı bir problem yoxdur, ən azı bizə belə bir müraciət daxil olmayıb. “YAŞAT” fəaliyyətə başlayanda şəhidlərimizin ailə üzvlərinin, müharibə əlillərinin o dövrə olan kreditlərinin ödənilməsi, mənzil təmiri, məişət avadanlıqları ilə təmin olunma, müəyyən təhsil xərclərinin ödənilməsi ilə bağlı fəaliyyəti həyata keçirirdi.

Amma son dövr yalnız müalicə ilə bağlı xidmətlərə fokuslanıb. Bunun səbəbi də odur ki, birincisi, o dövr üçün olan kreditlər artıq yoxdur, bağlanıb. Məişət şəraitinin yaxşılaşdırılması dövlətin xüsusi diqqət və nəzarətindədir. Təhsillə bağlı məsələyə gəlincə, bilirsiniz həm şəhid ailə üzvləri, övladları, həm də müharibə əlilləri təhsil haqlarından azaddır. Buna görə də “YAŞAT” Fondu müalicəyə köklənib. Müalicədə də çox vacib bir məsələ ondan ibarətdir ki, artıq icbari tibbi sığorta üzrə xidmətlər zərfi var, mütləq əksəriyyətin müalicə xərcləri sığorta zərfinə daxildir.

“YAŞAT” o zaman müdaxilə edir ki, hansısa problem, xəstəlik, sağlamlıqla bağlı vəziyyət icbari sığorta zərfində yoxdur. O zaman artıq “YAŞAT” Fondunun vəsaiti ilə əməliyyat oluna bilir, müalicə xərcləri, dərman vasitələri ilə təminat və s. həyata keçirilir.

“YAŞAT” Fondu vətəndaşlar üçün yaradılmış bir ianə platformasıdır. Ötən 6 il ərzində problemlərin sayı kəskin azalıb. Buna uyğun ianələrin də sayı azalıb, bu da təbiidir. Vətəndaşlarımız ianə edəcəksə, “YAŞAT” öz funksiyasını davam etdirəcək, etməyəcəksə, artıq öz fəaliyyətini məhdudlaşdıracaq. Platforma vətəndaşlarımızın ianəsi hesabına formalaşır.

Teleqraf İA: Dövlət Agentliyinin kadr siyasətinə də toxunmağınızı istərdik. Kadr seçimində hansı amillərə üstünlük verilir, əsas diqqət nələrə yönəldilir?

- Bu çox vacib məqamdır. Əgər biz yüksək vətəndaş məmnunluğundan danışırıqsa, bu, “ASAN”da işləyən əməkdaşlarımızın peşəkarlığıdır, onların yanaşmasıdır.
“ASAN xidmət” vətəndaş üçün asan, burada çalışan üçün isə çətindir. Çünki biz hər gün 40 min vətəndaş qəbul edirik. Hər bir vətəndaşla nəzakətli davranmalı, gülərüz olmalıyıq, kaprizlərə müəyyən mənada dözməliyik. Çünki vətəndaş dövləti dövlətin xidmətinə ehtiyacı yarananda hiss edir.

Bizim mərkəzdə məlumat köşkündə əyləşən əməkdaş vətəndaş üçün dövlətin bir simasıdır. Əgər o əməkdaş vətəndaşına doğru yanaşma sərgiləməsə, suallara cavab verməsə, gülərüz olmasa, get-gələ salsa, vətəndaşın gözündə dövlət necə təsəvvür olunacaq, bilirsiniz.

Bunun əksi olaraq gülərüz qarşılamaq, suallara ətraflı cavab vermək, nəzakətli qarşılayıb yola salmaq artıq vətəndaşın gözündə həm də dövlətin müsbət imicini formalaşdırır. Ona görə də “ASAN xidmət”də çalışmaq üçün yüksək səbir, əzm və təmkin tələb olunur.

“ASAN xidmət”ə işə qəbul “Dövlət qulluğu haqqında qanunla tənzimlənir. “ASAN xidmət”in öz əməkdaşları ilə yanaşı digər orqanların əməkdaşları da xidmət göstərir.

Bunlar fərqlidir, düzdür, hər biri standartlara uyğun xidmət göstərməlidir, vahid bir yanaşma var. Amma söhbət bizim birbaşa işə götürdüyümüz əməkdaşlardan gedirsə, bu, dövlət qulluğu vasitəsilə tənzimlənir və biz təbii ki, ilk növbədə dövlətini, xalqını, millətini sevən, sədaqətli və professional biliklərə, təcrübəyə malik olan şəxsləri seçməyə üstünlük veririk.

“Baku TV”: Könüllülük proqramı ilə artıq məzun olanların statistik məlumatları varmı? Nə qədər məzun dövlət müəssisəsində və özəl sektorda işə düzəlib?

- Bu günə qədər "ASAN”da 46 515 könüllü olub, onlar 950-dən çox layihə həyata keçiriblər. Burada bir haşiyəyə çıxmaq istəyirəm, könüllülüyün sonunda onların işlə təmin olunması nə “ASAN xidmət”in, nə də digər hansısa bir təşkilatın birbaşa öhdəliyidir. Gənclər, tələbələr könüllülük proqramına qoşularkən onların əsas məqsədi də o deyil ki, sonra işə götürülməliyəm.

Onların əsas məqsədi təcrübə toplamaqdır, gələcək karyeralarının qurulması baxımından bir növ təcrübə əldə etmək üçün könüllülük proqramına qoşulurlar. Hansısa gənc “ASAN xidmət”də könüllü olubsa, onun mütləq işlə təmin olunması kimi bir öhdəlik yoxdur. Lakin onların işlə təmin olunması üçün xüsusi “ASAN kadr” platforması yaradılıb.

Orada biz könüllülərimizin CV-lərini yerləşdiririk və şirkətlər, təşkilatlar, dövlət qurumları seçim edib könüllüləri işə götürür. Bu minvalla, sırf bu portal vasitəsilə bu günə qədər 3 450 nəfər könüllü işlə təmin olunub.

Onu da deyim ki, onların minə yaxını “ASAN xidmət” də çalışır. Bu gün vaxtilə könüllülüyə başlayan gənc artıq bizdə şöbə müdiri, departament rəhbəri, qərarverici bir şəxsdir.

Onlar nəinki “ASAN xidmət”də, digər qurumlarda, təşkilatlarda, istər özəl, istərsə də dövlət sektorunda kifayət qədər ciddi mövqelərə gəlib çıxıblar.

Teleqraf İA: Dövlət Agentliyi digər nazirlik və dövlət qurumlarının xidmətlərinin keyfiyyətini “ASAN xidmət indeksi” üzrə monitorinq edir və qiymətləndirir. Son monitorinq nəticələrinə əsasən dövlət qurumlarının bu indeks üzrə göstəriciləri hansı səviyyədədir və göstəriciləri zəif olan dövlət qurumları ilə bağlı hansısa islahat və təkmilləşdirilmə işləri aparılır?

- “ASAN xidmət indeksi” cənab Prezidentin fərmanı ilə yaradılıb. “ASAN”da olan və ya olmayan bütün dövlət xidmətləri konkret meyarlar əsasında “ASAN xidmət indeksi” üzrə beşulduzlu bir şkala ilə qiymətləndirilir.

Əsas məqsəd xidmətləri qiymətləndirmək yolu ilə prosesi optimallaşdırmaqdır. 2025-ci ildə ümumilikdə 137 dövlət orqanının 511 xidməti qiymətləndirilib. Buraya mərkəzi icra hakimiyyətləri, nazirliklər, komitələr, dövlət agentlikləri, yerli icra hakimiyyətləri və Naxçıvan Muxtar Respublikasının dövlət orqanları daxildir. Bu indeks bizə imkan verir ki, xidmətlərdə boşluq, ziddiyyət, təkrarlanma varsa, o halları müəyyən edək və onların aradan qaldırılması üçün aidiyyəti orqanlara təkliflər verək. Biz bu nəticələri də hər bir dövlət orqanları ilə paylaşırıq. Eyni zamanda hesabat şəklində Prezident Administrasiyasına təqdim olunur. Bunun nəticəsində bu illər ərzində onlarla xidmət yenidən qurulub. Bəzi xidmətlər ləğv olunub, bəziləri rəqəmsallaşdırılıb və bu proses davamlı şəkildə gedir.

Bunun əsasında bir “ASAN idarəetmə standartları” müəyyən olunub. Yəni “ASAN xidmət” tərəfindən vahid xidmət modeli üzrə tətbiq edilən standartları və onlara riayət etmək mexanizmlərini müəyyən edən bir sənəd hazırlanıb. Bu, hazırda BMT tərəfindən də bəyənilir və dediyim kimi, tək Azərbaycanda deyil, artıq “ASAN”ın ixrac olunduğu ölkələrdə də tətbiq olunmağa başlayır. Düşünürük ki, qısa müddətdə bu “ASAN idarəetmə standartları” dövlət xidmətlərinin idarə edilməsi sahəsində də beynəlxalq qiymətləndirmə və indeks standartına çevriləcək.

Teleqraf İA: Naxçıvanda bir “ASAN xidmət” mərkəzi fəaliyyət göstərir. Muxtar Respublikada yaxın zamanda mərkəzlərin sayının artırılması planlaşdırılır?

- Naxçıvan Muxtar Respublikasında 2023-cü ildən etibarən “ASAN xidmət” mərkəzi fəaliyyətdədir. Bu dövr ərzində 1 milyon 500 mindən çox müraciət olub. Növbəti “ASAN xidmət” mərkəzinin açılması planlaşdırılmır. Çünki düşünürük ki, artıq o mərkəzin kifayət qədər infrastrukturu genişdir və bütün Naxçıvan sakinlərinə xidmət göstərir bilir.

“Baku TV”: Ümumiləşdirsək, “ASAN” konseptinin mahiyyəti nədən ibarətdir?

- “ASAN xidmət” ilk növbədə cənab Prezidentin dövlət xidmətləri sahəsində institusional bir islahatıdır. “ASAN xidmət” korrupsiyaya qarşı bir islahatdır. 2012-ci ildə bu xidmət yaradılarkən əsas prinsiplər şəffaflıq, rahatlıq, hamı üçün əlçatanlıq və bürokratiyanın olmaması müəyyən edildi. Bütün bunlar, əlbəttə, korrupsiyaya qarşı mübarizə siyasətinin tərkib hissəsidir. BMT-nin İnsan Hüquqları Şurası bununla bağlı xüsusi qətnamə qəbul edib. Yəni vətəndaş hüquqlarının riayət edilmə konseptidir. Dövlət “ASAN” modelini yaratmaqla vətəndaşlara öz hüquqlarını həyata keçirmək platformasını, imkanını yaratmış olur.

Digər tərəfdən, BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinə cavab verən bir platformadır. BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri BMT-yə üzv olan bütün ölkələr üçün bir öhdəlikdir. Orada bir neçə məqsədlər var ki, Azərbaycanın “ASAN” modeli birbaşa ona xidmət edir. Bu da Azərbaycanın bu sahədə beynəlxalq reytinqinə müsbət təsir göstərir. Eyni zamanda BMT səviyyəsində Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinə Azərbaycan xüsusi töhfə vermiş olur. Çünki Azərbaycan bu modeli digər ölkələrlə paylaşmaqla həm də qlobal məqsədlərə, Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinə xidmət edir.

“ASAN” ümumilikdə rəqəmsal transformasiyanın əsas komponentidir. Çünki “ASAN” modelinin qurulması ilə rəqəmsal transformasiyaya start verildi. Burada tətbiq olunan, eyni zamanda “ASAN” tərəfindən digər dövlət orqanları üçün yaradılan rəqəmsal həllər kifayət qədər çoxdur. 50-dən çox informasiya sistemi yaradılıb və bu gün ayrı-ayrı qurumlar tərəfindən istifadə olunur, inkişaf etdirilir.

“ASAN xidmət”lərin standartlaşdırılması, “ASAN İndeks”, dövlət xidmətlərinin reyestri və digər alətlərlə onların biznes proseslərinin optimallaşdırılması rəqəmsallaşmaq üçün əsas, bir növ sütundur. Digər dövlətlərin bu modelə müraciət etməsinin səbəblərindən biri də budur. Çünki bu gün rəqəmsallaşma, rəqəmsal transformasiya dünyanın bütün ölkələri üçün prioritet, əsas ümdə vəzifələrdən biridir. Onlar bu transformasiyanın uğurla həyata keçirilməsi üçün Azərbaycanın “ASAN” modelinin öz ölkələrində tətbiqində maraqlıdırlar və bu istiqamətdə işləyirlər. “ASAN”ın mahiyyəti - yəni “sadəcə gəldik, xidmət aldıq, getdik” kimi rutin bir proses deyil, bu cür daha böyük məqsədlərə xidmət edən unikal bir modeldir.