BAKI, 26 oktyabr. TELEQRAF

"Azərbaycanın təhsil siyasəti müstəqil dövlətimizin suveren hüquqlarına, milli qanunvericiliyinə və dünyəvi dövlətçilik prinsiplərinə əsaslanır. Bu baxımdan, İranın elm, tədqiqat və texnologiya naziri Hüseyn Simayi-Sərrafın Azərbaycandakı dünyəvi təhsil qaydalarını hədəf alan videomüraciəti və azərbaycanlı qızları İrana təhsil almağa dəvət etməsi təəssüf doğurur. Belə yanaşma təhsil məsələsini siyasiləşdirmək, onu dini müstəviyə çəkmək və Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilə təsiri bağışlayan addımdır. Hər bir dövlətin təhsil sistemini, tədris qaydalarını və məktəbli geyiminə dair tələblərini müəyyənləşdirmək suveren hüququdur".

Bu sözləri Teleqraf-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Mehriban Vəliyeva deyib.

O qeyd edib ki, Azərbaycan dünyəvi dövlətdir və onun təhsil siyasəti milli qanunvericiliyə, dövlətçilik prinsiplərinə və cəmiyyətin maraqlarına uyğun şəkildə formalaşdırılır:

“Bu qaydaların başqa bir dövlətin rəsmisi tərəfindən hədəfə alınması və müəyyən sosial qruplara müraciət vasitəsilə təsir göstərilməsinə cəhd edilməsi diplomatik münasibətlərdə qarşılıqlı hörmət prinsipi ilə uzlaşmır. Təhsil sahəsində əməkdaşlıq təşviq edilməli, lakin bu əməkdaşlıq heç bir halda siyasi təzyiq və ya ideoloji təsir vasitəsinə çevrilməməlidir. Azərbaycan hər zaman digər dövlətlərlə qarşılıqlı hörmət, suverenliyə ehtiram və daxili işlərə qarışmamaq prinsiplərinə əsaslanan münasibətlərin tərəfdarı olub. Eyni yanaşmanın ölkəmizə münasibətdə də nümayiş etdirilməsi gözləniləndir. Dövlətlərarası münasibətlərdə dostluq və əməkdaşlıq bəyanatları yalnız o zaman real məzmun daşıyır ki, tərəflər bir-birinin qanunlarına, institusional seçimlərinə və daxili siyasətinə hörmətlə yanaşsınlar. Bu məsələyə münasibət bildirərkən İranda yaşayan milyonlarla azərbaycanlının ana dilində təhsil hüququ məsələsinə də diqqət yetirmək zəruridir. Azərbaycan dilinin ictimai və siyasi həyatda işlədilməsi ilə bu dildə sistemli təhsil imkanlarının təmin edilməsi eyni məsələ deyil. İran Prezidenti Məsud Pezeşkianın Azərbaycan dilində çıxış etməsi dilimizin cəmiyyət və siyasi mühit üçün əhəmiyyətini göstərir. Bununla belə, ana dilində təhsilin institusional əsasda təmin olunması məsələsi hələ də ciddi müzakirə mövzusu olaraq qalır. İranda azərbaycanlıların ana dilində təhsil imkanlarının məhdudluğu ilə bağlı narahatlıqlar mövcud olduğu halda, həmin ölkənin yüksək vəzifəli rəsmisinin Azərbaycana təhsil qaydaları ilə bağlı irad bildirməsi haqlı suallar doğurur”.

Deputat bildirib ki, İran konstitusiyasının 15-ci maddəsi fars dili ilə yanaşı, regional və tayfa dillərinin mətbuatda, kütləvi informasiya vasitələrində istifadəsinə, habelə məktəblərdə onların ədəbiyyatının tədrisinə imkan verir:

“Deməli, söhbət yalnız siyasi və ya ictimai gözləntilərdən deyil, İranın öz konstitusiyasında əksini tapmış hüquqi müddəanın praktikada necə həyata keçirilməsindən gedir. Bu müddəanın tətbiqi ilə bağlı mövcud problemlər və ana dilində təhsilə dair tələblər İranın öz daxilində də uzun müddətdir müzakirə olunur. Azərbaycan dilinin tədrisi imkanlarının genişləndirilməsi və soydaşlarımızın dil hüquqlarının təmin edilməsi məsələsi diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Burada əsas prinsip ondan ibarətdir ki, insan hüquqları və təhsil azadlığı məsələlərinə münasibətdə ikili standartlara yol verilməməlidir. Əgər İran rəsmiləri Azərbaycanda təhsil alan qızların hüquqları ilə bağlı narahatlıq ifadə edirlərsə, o zaman öz ölkələrində yaşayan azərbaycanlıların ana dilində təhsil hüququ, eləcə də qadınların təhsil və ictimai həyatda iştirak imkanları barədə suallara da açıq və prinsipial yanaşmalıdırlar.

İranın təhsil və ictimai həyatında qadınların geyimi ilə bağlı tətbiq edilən məhdudiyyətlər də bu kontekstdə diqqətəlayiqdir. Azərbaycanda dünyəvi təhsil qaydalarını müzakirə predmetinə çevirən rəsmilərin öz ölkələrində qadınların geyimi ilə bağlı məcburi tələblərin təhsil mühitinə təsirini də nəzərə almaları vacibdir. Əgər təhsil almaq hüququna və qadınların seçim imkanlarına bu qədər həssas yanaşılırsa, həmin prinsiplər universal xarakter daşımalı, yalnız başqa dövlətlərə münasibətdə xatırlanmamalıdır.

Eyni zamanda, vurğulamaq lazımdır ki, Azərbaycanın dünyəvilik prinsipi hər hansı dinə və ya dini inanclı insanlara qarşı yönəlməyib. Dünyəvi təhsil modeli dövlətin təhsil siyasətinin dini təsirlərdən asılı olmamasını, təhsil müəssisələrində müəyyən edilmiş qaydaların hamı üçün eyni hüquqi çərçivədə tətbiqini nəzərdə tutur. Bu prinsiplərin dini qarşıdurma predmetinə çevrilməsi cəmiyyətin həssas mövzular üzərindən manipulyasiyaya məruz qalmasına səbəb ola bilər. Təhsil kimi mühüm sahədə məsuliyyətli mövqe nümayiş etdirmək, fərqli yanaşmaları siyasi qarşıdurma vasitəsinə çevirməmək xüsusilə vacibdir. Belə bir müraciətin hansı məqsədə xidmət etdiyi sualı da diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Təhsil məsələlərinin siyasi və dini ritorika ilə təqdim olunması, müəyyən bir ölkənin gənclərinə birbaşa müraciət edilməsi və başqa dövlətin daxili qaydalarının mübahisə predmetinə çevrilməsi ictimai rəyi təsirləndirmək cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər. Bununla belə, konkret siyasi niyyətlər barədə qəti qənaətə gəlmək üçün əlavə faktlar tələb olunur. Aydın olan budur ki, belə yanaşmalar qarşılıqlı etimadı möhkəmləndirmir və qonşu dövlətlər arasında konstruktiv əməkdaşlığa töhfə vermir”.

Mehriban Vəliyeva vurğulayıb ki, İran rəsmilərinin diqqəti başqa dövlətin təhsil siyasətinə müdaxilə təsiri yaradan bəyanatlara deyil, öz ölkələrində həllini gözləyən sosial, iqtisadi və təhsil problemlərinə yönəltməsi daha məqsədəuyğun olardı:

“Azərbaycanla münasibətlərdə qarşılıqlı hörmətin qorunması, xalqlarımız arasında tarixi və mədəni əlaqələrin siyasi manipulyasiyalardan kənarda saxlanılması hər iki tərəfin maraqlarına uyğundur. Azərbaycan müstəqil dövlətdir və öz təhsil siyasətini, qanunlarını və ictimai həyatının əsaslarını özü müəyyənləşdirir. Heç bir xarici dövlətin rəsmisi bu suveren hüquqları şübhə altına almağa və ya ölkəmizin daxili məsələlərini siyasi təsir vasitəsinə çevirməyə çalışmamalıdır. Azərbaycan hər zaman dialoqa, əməkdaşlığa və qarşılıqlı anlaşmaya açıqdır. Lakin bu dialoq bərabərhüquqluluq, qarşılıqlı hörmət və daxili işlərə qarışmamaq prinsipləri əsasında aparılmalıdır. Bu prinsiplərə riayət olunması həm ikitərəfli münasibətlərin sağlam inkişafı, həm də regionda sabitliyin və etimad mühitinin qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır”.