BAKI, 26 oktyabr. TELEQRAF

"Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin oktyabrın 26-da Niderland Krallığının xarici işlər naziri Tom Berendseni qəbul etməsi məhz xüsusi siyasi əhəmiyyət daşıyır. Görüşün məzmunu göstərir ki, Azərbaycan–Niderland münasibətləri qarşılıqlı maraqların daha geniş strateji müstəvidə uzlaşdırılması üçün yeni imkanlar əldə edir".

Bu sözləri Teleqraf-a açıqlamasında Milli Məclisin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsinin üzvü, deputat Sevinc Fətəliyeva deyib.

Komitə üzvü hesab edir ki, bu səfərin əhəmiyyətini qiymətləndirərkən ilk növbədə siyasi dialoqun ardıcıllığına diqqət yetirmək lazımdır:

“Prezident İlham Əliyevin ötən il Kopenhagendə Niderlandın o dövrdəki Baş naziri Dik Sxof ilə keçirdiyi görüşün hazırkı danışıqlarda xatırlanması təsadüfi deyil. Bu, iki ölkə arasında təmasların epizodik xarakter daşımadığını, əksinə, müəyyən siyasi məntiq və qarşılıqlı maraqlar əsasında inkişaf etdiyini göstərir. Niderlandın xarici işlər nazirinin həmin görüşdən sonra əməkdaşlığın genişləndirilməsi ilə bağlı müsbət mesajlar aldığını xüsusi vurğulaması da tərəfdaşlığın inkişaf etdirilməsinə olan siyasi iradənin ifadəsidir.

Əslində, bu gün Azərbaycan ilə Avropanın aparıcı dövlətləri arasında münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçməsi ölkəmizin beynəlxalq mövqeyində baş verən fundamental dəyişikliklərin nəticəsidir. Azərbaycan artıq yalnız enerji ehtiyatlarına malik dövlət kimi deyil, regional siyasi proseslərə istiqamət verən, təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşmasında iştirak edən və Avrasiya məkanında strateji kommunikasiya imkanları yaradan mühüm aktor kimi qəbul olunur. Niderlandla siyasi dialoqun fəallaşması da bu reallığın təzahürlərindən biridir”.

Deputat qeyd edib ki, görüşün ən mühüm siyasi məqamlarından biri Niderland tərəfinin Cənubi Qafqazda sülhün və sabitliyin bərqərar olunmasında Prezident İlham Əliyevin şəxsi rolunu yüksək qiymətləndirməsi oldu:

“Tom Berendsenin bu prosesin yalnız region üçün deyil, bütövlükdə Avropa üçün mühüm əhəmiyyət daşıdığını vurğulaması xüsusi diqqətə layiqdir. Bu mövqe, ilk növbədə, Azərbaycanın formalaşdırdığı yeni regional reallıqların beynəlxalq səviyyədə getdikcə daha geniş qəbul olunduğunu nümayiş etdirir.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan hərbi-siyasi münaqişənin nəticələrinin aradan qaldırılmasından sonra diqqəti davamlı sülhün hüquqi və siyasi əsaslarının yaradılmasına yönəldib. 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda əldə olunmuş razılaşmalar da bu prosesin mühüm mərhələsi oldu. Bununla belə, sülhün davamlı xarakter alması üçün siyasi razılaşmaların konkret öhdəliklərlə möhkəmləndirilməsi, qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi və gələcək qarşıdurma risklərinin aradan qaldırılması vacibdir. Bu baxımdan, Niderlandın xarici işlər nazirinin Azərbaycanın sülh prosesində nümayiş etdirdiyi liderliyi yüksək qiymətləndirməsi Avropa siyasi dairələrində regiona münasibətin daha praqmatik əsaslar üzərində formalaşmasının göstəricisi kimi dəyərləndirilə bilər.

Cənubi Qafqazda sülh yalnız Azərbaycan və Ermənistanın münasibətlərinin normallaşması məsələsi deyil. Bu, Avropa ilə Asiya arasında təhlükəsiz əlaqələrin, yeni ticarət marşrutlarının və qarşılıqlı iqtisadi asılılığın inkişafının əsas şərtlərindən biridir.

Yaxın Şərqdə baş verən böhran zamanı Niderland vətəndaşlarının, o cümlədən bu ölkənin Tehrandakı səfirinin və diplomatik nümayəndəliyin əməkdaşlarının Azərbaycan vasitəsilə təhlükəsiz təxliyəsinə göstərilən dəstəyə görə ifadə olunan təşəkkür mühüm siyasi məna daşıyır. Bu fakt göstərir ki, Azərbaycan yalnız sabitliyin istehlakçısı deyil, onun təmin olunmasında praktiki iştirak edən dövlətdir. Böhran vəziyyətlərində ölkələrin etibarlılığı siyasi bəyanatlarla deyil, konkret hərəkətlərlə müəyyən olunur.

İkitərəfli münasibətlərin iqtisadi gündəliyi də kifayət qədər genişdir. Prezident İlham Əliyevlə görüşdə Niderland şirkətlərinin Azərbaycandakı uğurlu fəaliyyəti, nəqliyyat və logistika, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, kənd təsərrüfatı və investisiya imkanları ətrafında aparılan müzakirələr əməkdaşlığın praktik potensialını göstərir. Oktyabrın 26-da xarici işlər nazirlərinin birgə mətbuat konfransında açıqlanan rəqəmlər bu potensialın artıq müəyyən iqtisadi bazaya malik olduğunu təsdiqləyir. 2025-ci ildə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi 325 milyon ABŞ dolları təşkil edib. Niderlandın Azərbaycan iqtisadiyyatına yatırdığı sərmayələrin həcmi 1,3 milyard, Azərbaycanın Niderlanda investisiyaları isə 1,6 milyard ABŞ dollarına çatıb. Ölkəmizdə 150-dən çox Niderland şirkətinin fəaliyyət göstərməsi iqtisadi münasibətlərin institusional əsaslarının formalaşdığını göstərir.

Xüsusilə nəqliyyat-logistika sahəsi strateji əhəmiyyət daşıyır. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının imkanlarının genişləndirilməsi və Orta Dəhlizin inkişafı Azərbaycanın Avrasiya ticarət sistemində rolunu artırır. Niderlandın liman idarəçiliyi, rəqəmsal logistika və multimodal daşımalar sahəsində böyük təcrübəsi nəzərə alınarsa, iki ölkə arasında bu istiqamətdə əməkdaşlıq daha geniş perspektivlər aça bilər. Rotterdam limanının Avropanın əsas logistika mərkəzlərindən biri olması ilə Ələtdə yerləşən Bakı limanının Xəzər regionunda artan əhəmiyyətini müqayisə etdikdə mümkün əməkdaşlığın strateji miqyası daha aydın görünür. Burada söhbət yalnız yükdaşımaların artırılmasından deyil, Avropa ilə Mərkəzi Asiya arasında daha təhlükəsiz, səmərəli və rəqabətqabiliyyətli təchizat zəncirlərinin formalaşdırılmasından gedir.

Digər mühüm istiqamət kənd təsərrüfatıdır. Niderland məhdud torpaq ehtiyatlarına baxmayaraq, innovativ texnologiyaların tətbiqi hesabına dünyanın ən inkişaf etmiş aqrar iqtisadiyyatlarından birini formalaşdırıb. Müasir istixana kompleksləri, dəqiq əkinçilik, su resurslarından səmərəli istifadə, yüksək məhsuldar toxumçuluq və aqrar elmi tədqiqatlar bu təcrübənin mühüm komponentləridir. Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun inkişafına, ərzaq təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə və regionlarda iqtisadi fəallığın artırılmasına yönəlmiş siyasəti kontekstində Niderlandın bu sahədəki təcrübəsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edə bilər.

Lakin Azərbaycan–Niderland münasibətlərinə yalnız ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsində yanaşmaq kifayət etmir. Bu dialoqun daha geniş geosiyasi ölçüsü Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətlərinin gələcək inkişafı ilə bağlıdır. Niderland Avropa inteqrasiyasının təməlini qoymuş altı dövlətdən biridir. O, Avropa İttifaqının iqtisadi siyasətinin, vahid bazar mexanizmlərinin və institusional qərarlarının formalaşmasında mühüm rol oynayır. Bu səbəbdən Haaqa ilə münasibətlərin inkişafı Azərbaycanın Avropa İttifaqının ayrı-ayrı üzv dövlətləri ilə qarşılıqlı etimada əsaslanan dialoqunun güclənməsinə də xidmət edir.

Azərbaycanın Avropa İttifaqı ilə tərəfdaşlığı isə artıq çoxşaxəli strateji xarakter daşıyır. 2022-ci ildə enerji sahəsində strateji tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumunun imzalanması bu münasibətlərə yeni dinamika verib. Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə Avropa bazarlarına enerji tədarükü ölkəmizin etibarlı tərəfdaş statusunu möhkəmləndirib. Eyni zamanda, bərpaolunan enerji, yaşıl enerji dəhlizləri, rəqəmsal bağlantılar və nəqliyyat layihələri əməkdaşlığın perspektivlərini daha da genişləndirir.

Müasir dünyada enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat təhlükəsizliyi və geosiyasi sabitlik bir-birindən ayrılmaz anlayışlara çevrilib. Avropanın təchizat mənbələrini və nəqliyyat marşrutlarını şaxələndirmək istəyi Azərbaycan kimi sabit, müstəqil siyasət yürüdən və mühüm infrastruktur imkanlarına malik dövlətlərin strateji əhəmiyyətini artırır. Bu kontekstdə Orta Dəhliz yalnız iqtisadi layihə deyil. O, qlobal təchizat zəncirlərində alternativlərin yaradılması, geosiyasi risklərin azaldılması və Avropa ilə Asiya arasında əlaqələrin daha dayanıqlı əsaslarla qurulması üçün mühüm vasitədir. Azərbaycan bu layihənin mərkəzi iştirakçılarından biri kimi Avropanın uzunmüddətli iqtisadi və nəqliyyat təhlükəsizliyinə töhfə verir”.

Sevinc Fətəliyeva vurğulayıb ki, Niderland tərəfinin Azərbaycanın regional sülhdə liderliyini, beynəlxalq humanitar səylərini və nəqliyyat-logistika potensialını yüksək qiymətləndirməsi yalnız ikitərəfli diplomatik münasibətlərin müsbət göstəricisi deyil:

“Bu, eyni zamanda, Azərbaycanın Avropa üçün əhəmiyyətinin enerji məsələlərindən xeyli kənara çıxdığını təsdiqləyir. Xarici işlər nazirlərinin görüşü çərçivəsində ikitərəfli əməkdaşlığı əhatə edən 2026–2028-ci illər üzrə Yol Xəritəsinin qəbul olunması və siyasi-iqtisadi gündəliyin genişləndirilməsi də münasibətlərin davamlı inkişafı üçün mühüm zəmin yaradır. 2027-ci ildə Azərbaycan ilə Niderland arasında diplomatik münasibətlərin qurulmasının 35 illiyinin tamam olması bu əməkdaşlığın yeni nəticələrlə zənginləşdirilməsi üçün əlavə imkan kimi qiymətləndirilə bilər.

Bütövlükdə, Prezident İlham Əliyevin Niderland Krallığının xarici işlər naziri Tom Berendseni qəbul etməsi Azərbaycanın balanslaşdırılmış, milli maraqlara əsaslanan və çoxşaxəli xarici siyasətinin növbəti mühüm təzahürüdür. Görüş həm siyasi dialoqun müsbət dinamikasını, həm iqtisadi əməkdaşlığın geniş potensialını, həm də Azərbaycanın Cənubi Qafqazda və daha geniş Avrasiya məkanında artan strateji rolunu nümayiş etdirir”.