BAKI, 30 avqust. TELEQRAF

30 avqust – Beynəlxalq İtkin Düşmüş Şəxslər Günü silahlı münaqişələr, zorakılıq və digər faciəli hadisələr nəticəsində taleyi naməlum qalan insanların xatırlandığı, onların ailələrinin illərlə davam edən gözləntilərinə beynəlxalq diqqətin yönəldildiyi mühüm tarixdir. Azərbaycan üçün bu gün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bunu Teleqraf-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Sevinc Fətəliyeva deyib.

Deputat bildirib ki, Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin ağır humanitar nəticələrindən biri minlərlə vətəndaşımızın itkin düşməsi, onların ailələrinin isə onilliklər ərzində doğmalarının taleyi barədə məlumat ala bilməməsidir.

"Rəsmi məlumatlara əsasən, hazırda 4010 Azərbaycan vətəndaşı itkin düşmüş şəxs kimi qeydiyyatdadır. Onların böyük əksəriyyəti Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə itkin düşüb. İtkinlər arasında hərbçilərlə yanaşı, qadınlar, uşaqlar və yaşlı şəxslər də var. Bu fakt problemin yalnız hərbi deyil, geniş humanitar mahiyyət daşıdığını göstərir.

Lakin rəqəmlərin arxasında konkret insan taleləri dayanır. Hər bir itkin şəxsin ailəsi, yaxınları, həyat hekayəsi var. Onilliklər boyunca bir çox ailələr doğmalarının geri dönəcəyinə ümid edib, bəziləri isə heç olmasa onların taleyi və dəfn olunduğu yer barədə məlumat almaq arzusu ilə yaşayıb.

Məhz buna görə də itkin düşmüş şəxslər məsələsi Azərbaycanın dövlət siyasətində daim xüsusi diqqət mərkəzində olub. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə bu problemin beynəlxalq platformalarda qaldırılması, itkinlərin taleyinin müəyyənləşdirilməsi, mümkün dəfn yerlərinin aşkarlanması və ailələrin məlumatlandırılması istiqamətində ardıcıl və sistemli iş aparılır", - deyə qeyd edib.

Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın 2020-ci ildə ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi, 2023-cü ildə isə bütün əraziləri üzərində suverenliyini tam təmin etməsi bu sahədə yeni imkanlar yaradıb: "İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan axtarış və qazıntı işləri nəticəsində kütləvi məzarlıqlar aşkarlanıb, çoxsaylı insan qalıqları tapılıb və onların identifikasiyası istiqamətində genişmiqyaslı işlər həyata keçirilib. Hazırkı məlumatlara görə, azad edilmiş ərazilərdə 32 kütləvi məzarlıq aşkarlanıb. DNT və məhkəmə-tibbi ekspertiza metodlarından istifadə olunmaqla yüzlərlə itkin şəxsin kimliyinin müəyyənləşdirilməsi mümkün olub. Bu proses həm dövlət strukturlarının peşəkar fəaliyyətini, həm də məsələyə göstərilən yüksək diqqəti nümayiş etdirir".

S.Fətəliyeva vurğulayıb ki, itkinlərin taleyinin müəyyənləşdirilməsi təkcə tarixi həqiqətin bərpası deyil: "Bu, eyni zamanda, ailələrin ən fundamental hüquqlarından birinin – doğmalarının taleyi barədə həqiqəti bilmək hüququnun təmin olunması deməkdir. Bu kontekstdə Ermənistan tərəfinin malik olduğu məlumatların, o cümlədən mümkün dəfn yerləri, kütləvi və fərdi məzarlar, əsir və girovların saxlanıldığı ərazilər barədə məlumatların təqdim edilməsi mühüm humanitar əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan bu məsələni uzun illər ərzində ardıcıl şəkildə gündəmdə saxlayıb və beynəlxalq təşkilatların diqqətinə çatdırıb.
Burada əsas yanaşma siyasi qarşıdurmadan daha çox humanitar məsuliyyət prinsipinə əsaslanmalıdır.

İtkin düşmüş şəxslərin taleyinə aydınlıq gətirilməsi beynəlxalq humanitar hüququn əsas tələblərindən biridir və bu istiqamətdə konstruktiv əməkdaşlıq minlərlə ailənin uzun illər davam edən qeyri-müəyyənliyinə son qoymağa xidmət edə bilər".

Deputatın fikrincə, azad edilmiş ərazilərdə aşkarlanan kütləvi məzarlıqlar isə xüsusi diqqət tələb edən məsələdir: "Bu faktların hər biri müvafiq hüquqi və ekspert qiymətləndirilməsindən keçməli, insanların hansı şəraitdə həyatını itirdiyi obyektiv şəkildə müəyyənləşdirilməlidir. Beynəlxalq humanitar hüququn mümkün pozuntularına hüquqi qiymət verilməsi də məhz faktlara, sübutlara və peşəkar araşdırmalara əsaslanmalıdır.
Azərbaycan dövləti bu istiqamətdə həm milli, həm də beynəlxalq müstəvidə ardıcıl mövqe nümayiş etdirir. İtkinlərin taleyinin müəyyənləşdirilməsi, ailələrin məlumatlandırılması və tarixi həqiqətin bərpası ölkəmizin humanitar gündəliyinin mühüm istiqamətlərindən biridir.
Bu məsələnin beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən də daha fəal dəstəklənməsi vacibdir. Arxiv məlumatlarının əldə olunması, mümkün məzar yerləri barədə məlumat mübadiləsi, DNT ekspertizası və identifikasiya sahəsində əməkdaşlıq, eləcə də mövcud məlumatların tam və şəffaf şəkildə təqdim olunması prosesə real töhfə verə bilər.

Bu gün Azərbaycan regionda sülhün və uzunmüddətli sabitliyin təmin olunmasına yönəlmiş ardıcıl siyasət həyata keçirir. Məhz bu yeni mərhələdə keçmişdən qalan humanitar problemlərin həlli də xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. İtkin düşmüş şəxslərin taleyinə aydınlıq gətirilməsi cəmiyyətlər arasında etimadın möhkəmlənməsinə və humanitar münasibətlərin sağlam əsaslar üzərində qurulmasına töhfə verə bilər.

30 avqust bir daha xatırladır ki, itkin düşmüş hər bir insanın taleyi diqqət və cavab tələb edir".

Deputat qeyd edib ki, Azərbaycan üçün bu məsələ həm yaddaş, həm ədalət, həm də humanitar məsuliyyət məsələsidir: "Dövlətimizin həyata keçirdiyi ardıcıl fəaliyyətin əsas məqsədi isə aydındır: itkin düşmüş vətəndaşlarımızın taleyinin mümkün qədər tam müəyyənləşdirilməsi, ailələrin illərlə gözlədiyi cavabların verilməsi və həqiqətin bərpası".