BAKI, 24 mart. TELEQRAF

ReAl Partiyasının sədri, politoloq Natiq Cəfərli Teleqraf-ın suallarını cavablandırıb.

Onunla müsahibəni təqdim edirik:

- Natiq bəy, Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh mətni üzərində razılaşma əldə edildikdən sonra sənədin harada imzalanacağı gündəmə gəlib. Moskva və Vaşinqtonun artan fəallığı fonunda sülh sazişinin onlardan birinin moderatorluğu ilə imzalanması ehtimalı varmı?

- Bu məsələdə Azərbaycan tərəfinin mövqeyi həddindən artıq şəffafdır. Sadəcə, burada ardıcıllıqla bağlı bəzi məsələlərin dəqiqləşdirilməsinə ehtiyac var. Ermənistanın bəhanəsi ondan ibarətdir ki, sülh sazişi imzalandıqdan sonra ATƏT-in Minsk Qrupunun ləğvi və konstitusiya dəyişikliyi öhdəlikləri ilə bağlı ayrıca qərarlar ola bilər. Azərbaycan isə açıq şəkildə bəyan edir ki, Minsk Qrupunun ləğvi artıq reallaşıb. Onun de-yure reallaşması üçün isə tərəflər birgə müraciət etməlidir. Eyni zamanda imzalanacaq sənədin tərkib hissəsində gələcəkdə Ermənistan konstitusiyasının dəyişikliyi öhdəlikləri əksini tapa bilər. Həmçinin imzalanan müqavilənin daxili qanunvericilikdən üstün olması maddəsinin də burada əksini tapması mümkündür. Bu, Azərbaycan və Ermənistan üçün də keçərli olmalıdır. Bakı ilə İrəvan arasında uzlaşma olsa, digər addımları da atmaq mümkündür. Minsk Qrupu ilə bağlı uzlaşma fonunda konstitusiya dəyişikliyi ilə bağlı da uzlaşma əldə edilsə, sənədlərin imzalanması məsələsi tezləşdirilə bilər. Moskva və Vaşinqton güc mərkəzi olaraq Azərbaycanla Ermənistan arasında imzalanacaq sülh razılaşmasından bəlli dividendlər qazanmağa çalışır. Rusiya bir ara bu məsələdən tamamilə kənarda dayanmışdı. Onun üçün bu məsələ prioritet təşkil etmirdi. Son zamanlar isə Kreml Bakı və İrəvan arasındakı proseslərdə aktiv yer almağa can atır. Kreml moderatorluq və sənədlərin imzalanması üçün təkliflərlə çıxış edir və sülh sazişinin imzalanması üçün də məkan olaraq Rusiya ərazisi təklif edilir. Rusiya rəsmiləri də bunu açıq şəkildə bəyan ediblər. ABŞ isə açıq şəkildə bu məsələdə mövqeyini ifadə etməsə də, verilən bəyanatlarda onun da maraqlı olduğunu görmək mümkündür.

- Ağ Evin Cənubi Qafqaz siyasətinin Bakı ilə İrəvan arasındakı sülhə təsiri nə dərəcədə böyükdür?

- ABŞ-nin yeni administrasiyasının "dünyaya sülh gətirəcəyik" gündəmi var. Ağ Evin yeni sahibi Donald Tramp bununla bağlı seçkilər dönəmində vədlər verib. Hazırda Azərbaycan-Ermənistan və Türkiyə- Ermənistan arasındakı məsələlər artıq öz həllinə yaxın olduğu üçün Vaşinqton bunun dividendini asanlıqla əldə etmək niyyətindədir. Əgər bu məsələdə Amerika moderatorluq etmiş olsa, Trampın adına müsbət xallar yazılmış olacaq.

- Sizcə, Azərbaycan üçün sülh sazişinin harada imzalanmasının əhəmiyyəti varmı?

- Hazırda yaşanan problem artıq reallaşmasına az qalmış sülh prosesinin harada imzalanması ilə bağlıdır. ABŞ və Rusiya bu məsələdə önə çıxmaq uğrunda mübarizə aparır. Azərbaycan üçün bunun böyük əhəmiyyəti olmasa da, Amerika ilə münasibətlərin bərpa olunması baxımından bu təsirli ola bilər. Bununla bağlı rəsmi Bakı da Vaşinqtonla aktiv əməkdaşlığa hazır olduğunu bəyan edib. Cozef Bayden administrasiyası dönəmində Azərbaycan-ABŞ münasibətlərində müəyyən problemlər yaranmışdı. Nəticə etibarı ilə Ağ Evin moderatorluğu ilə imzalanan sülh sazişi Bakı ilə İrəvan arasında tarixi münaqişənin başa çatması ilə yanaşı, Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin də yaxşılamasına təsir edəcək. Rusiyanın moderatorluğuna isə tərəflər o qədər də maraq göstərmir. Ermənistan cəmiyyətində Rusiyadan inciliklik var deyə, sülh müqaviləsinin Kremlin moderatorluğu ilə imzalanmasına isti yanaşmırlar. Azərbaycana məxsus sərnişin təyyarəsinin Rusiya ərazisində vurulmasından sonra Bakı ilə Moskva arasında da bir gərginlik yaşanırdı. Ona görə də tərəflər bu məsələdə də razılığa gəlsə, qısa zamanda nəticə əldə etmək olar.

- Sülh sazişinin Türkiyədə imzalanması ehtimalını necə dəyərləndirirsiniz? Bu tezisi irəli sürənlər Ankara-İrəvan münasibətlərinin bərpasına da bu prosesin təsirini önə çəkirlər…

- Əslində, Azərbaycanla Ermənistan arasında yekun sülh sazişinin Türkiyədə imzalanması ən optimal variantdır. Belə bir ehtimal var ki, ABŞ Prezidenti Donald Trampın Türkiyəyə səfəri olacaq. Onun Səudiyyə Ərəbistanından sonra Türkiyəyə də səfər etməsi gözlənilir. Məhz Trampın səfəri çərçivəsində Azərbaycan-Ermənistan və Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması mərasimi olsa və bununla bağlı sənədlərə imzalar atılsa, bu, Cənubi Qafqaz üçün yeni bir başlanğıc kimi tarixə düşə bilər. Tramp də burada ciddi bir rol almış olar.