BAKI, 26 oktyabr. TELEQRAF

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərin nüfuzu yalnız ərazi, əhali və iqtisadi resurslarla ölçülmür. Geosiyasi proseslərə təsir göstərmək, enerji və nəqliyyat marşrutlarında mühüm mövqe tutmaq, regional münaqişələrin həllində iştirak etmək, beynəlxalq tərəfdaşlıqları şaxələndirmək və dəyişən dünya nizamında milli maraqları qorumaq da dövlətin beynəlxalq çəkisini müəyyən edən əsas amillərdəndir.

Bu sözləri Teleqraf-a açıqlamasında Respublika Ağsaqqallar Şurasının sədri, Milli Məclisin deputatı, professor Eldar Quliyev deyib.

O qeyd edib ki, Azərbaycanın son onilliklərdə xarici siyasətinin inkişafı bu kontekstdə diqqətəlayiq nümunələrdən biridir:

“Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə ölkənin xarici siyasətində enerji diplomatiyası, nəqliyyat-kommunikasiya layihələri, müdafiə və təhlükəsizlik məsələləri, regional əməkdaşlıq və beynəlxalq təşkilatlarla münasibətlər mühüm yer tutub. Azərbaycanın artan geosiyasi əhəmiyyətini yalnız siyasi bəyanatlarla deyil, ölkənin yerləşdiyi coğrafiyanın yaratdığı imkanlar, həyata keçirilmiş layihələr və regional proseslərdəki rolu əsasında qiymətləndirmək mümkündür.

Azərbaycanın beynəlxalq siyasətdə artan rolunu şərtləndirən əsas amillərdən biri onun Avropa ilə Asiyanın, Xəzər hövzəsi ilə Cənubi Qafqazın kəsişməsində yerləşməsidir. Bu coğrafi mövqe ölkəyə təkcə tranzit imkanları deyil, həm də müxtəlif siyasi və iqtisadi mərkəzlərlə paralel əməkdaşlıq qurmaq imkanı verir.

Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə Azərbaycanın xarici siyasətində çoxvektorlu yanaşma mühüm istiqamət kimi çıxış edib. Bakı Türkiyə ilə strateji müttəfiqliyi inkişaf etdirir, Avropa İttifaqı ilə enerji və ticarət əlaqələrini davam etdirir, Çin və Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə nəqliyyat-iqtisadi əməkdaşlığı genişləndirir, Rusiya və İranla münasibətlərdə isə milli maraqların qorunmasına çalışır”.

Professor hesab edir ki, bu yanaşmanın əsas məqsədi Azərbaycanın xarici siyasətini vahid güc mərkəzindən asılı vəziyyətə salmamaq və müxtəlif tərəfdaşlarla münasibətlərdən iqtisadi və siyasi fayda əldə etməkdir:
“Çoxvektorlu siyasətin uğuru yalnız müxtəlif dövlətlərlə əlaqələrin mövcudluğu ilə müəyyən edilmir. Əsas məsələ bu əlaqələr arasında tarazlığı qorumaq, geosiyasi rəqabətin yaratdığı təzyiqləri idarə etmək və strateji qərarlarda müstəqilliyi saxlamaqdır.

Azərbaycanın regional və beynəlxalq mövqeyinin formalaşmasında enerji amili xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Neft və qaz ehtiyatları ölkənin iqtisadi inkişafına, infrastrukturun qurulmasına və xarici tərəfdaşlıqların genişlənməsinə mühüm təsir göstərib.

Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri, Cənub Qaz Dəhlizi, Trans-Anadolu Qaz Boru Kəməri (TANAP) və Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) Azərbaycanın enerji resurslarını dünya bazarlarına çatdıran əsas infrastruktur layihələrindəndir. Bu layihələr Azərbaycanı Xəzər hövzəsinin enerji istehsalçısı olmaqla yanaşı, Avropanın təchizat marşrutlarının da iştirakçısına çevirib.

Azərbaycanın geosiyasi çəkisini artıran digər mühüm istiqamət beynəlxalq nəqliyyat və logistika əlaqələridir. Qlobal ticarət marşrutlarında yaranan dəyişikliklər, təchizat zəncirlərinin təhlükəsizliyi və Avropa ilə Asiya arasında alternativ əlaqələrin əhəmiyyət qazanması ölkənin tranzit potensialını ön plana çıxarıb”.

Şura sədrinə görə, Orta Dəhliz Çin və Mərkəzi Asiyadan Xəzər dənizi, Azərbaycan və Gürcüstan vasitəsilə Türkiyəyə və Avropaya uzanan multimodal nəqliyyat marşrutudur:

“Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı və dəmir yolu şəbəkəsi bu sistemin mühüm komponentləridir.

Azərbaycanın regional siyasətində ən mühüm istiqamətlərdən biri Ermənistanla münasibətlərin gələcək taleyi, postmünaqişə reallıqlarının formalaşması və Cənubi Qafqazda uzunmüddətli təhlükəsizliyin təmin edilməsidir.

2020-ci il Vətən müharibəsi və 2023-cü ildə Qarabağ üzərində Azərbaycanın suverenliyinin bərpası regionun siyasi və təhlükəsizlik arxitekturasında əsaslı dəyişikliklərə səbəb oldu. Bu hadisələr Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi ilə bağlı mövqeyinin həyata keçirilməsi baxımından həlledici mərhələlər idi. Bununla yanaşı, hərbi-siyasi nəticələrin dayanıqlı regional nizama çevrilməsi ayrıca diplomatik və institusional səylər tələb edir.

2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin iştirakı ilə əldə edilmiş razılaşmalar sülh prosesində yeni mərhələnin başlanması kimi qiymətləndirildi. Həmin mərhələdə tərəflər arasında münasibətlərin normallaşdırılması, regional kommunikasiyaların inkişafı və iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi məsələləri ön plana çıxdı. Beynəlxalq təhlillərdə bu proses Azərbaycanın münaqişədən sonrakı regional nizamın formalaşmasında daha fəal iştirak etmək cəhdi kimi şərh olunur”.

Eldar Quliyev vurğulayıb ki, bu kontekstdə Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifə əldə olunmuş siyasi nəticələri davamlı sülh mexanizmləri ilə möhkəmləndirməkdir:

“Bu baxımdan, Azərbaycanın regional təsirinin gələcək inkişafı təhlükəsizlik maraqları ilə uzunmüddətli sülh və iqtisadi əməkdaşlıq arasında davamlı tarazlığın qurulmasından da asılıdır.

Azərbaycanın xarici siyasətində Türkiyə ilə münasibətlər və Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlıq xüsusi yer tutur. Ortaq dil və mədəniyyət, siyasi yaxınlıq, müdafiə sahəsində əməkdaşlıq və nəqliyyat layihələri bu əlaqələrin əsasını təşkil edir.

Türkiyə ilə Azərbaycan arasında strateji müttəfiqlik yalnız ikitərəfli münasibətlər baxımından deyil, daha geniş regional kontekstdə də əhəmiyyətlidir. Türkiyənin Avropa və Aralıq dənizi bazarlarına çıxış imkanları ilə Azərbaycanın Xəzər hövzəsindəki mövqeyi bir-birini tamamlayır. Bu əməkdaşlıq enerji, logistika, sənaye, müdafiə və regional diplomatiya sahələrində ortaq maraqlar yaradır”.