BAKI, 27 oktyabr. TELEQRAF

"Azərbaycançılıq ideologiyası xalqımızın tarixi yaddaşını, milli-mənəvi dəyərlərini, dövlətçilik ənənələrini və gələcəyə dair strateji hədəflərini özündə birləşdirən fundamental ideoloji sistemdir. Bu ideologiyanın əsas mahiyyəti Azərbaycan xalqının etnik, dini və mədəni müxtəlifliyindən asılı olmayaraq vahid dövlətçilik məfkurəsi ətrafında birləşməsi, milli həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi və müstəqil dövlətimizin davamlı inkişafının təmin edilməsidir. Azərbaycançılıq yalnız milli kimliyi ifadə edən anlayış deyil, eyni zamanda dövlətin siyasi bütövlüyünü, cəmiyyətin sabitliyini və xalqın ortaq gələcək naminə birliyini təmin edən mühüm ideoloji dayaqlardan biridir".

Bu sözləri Teleqraf-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Mehriban Vəliyeva deyib.

O qeyd edib ki, Azərbaycançılıq ideologiyasının müasir dövlətçilik konsepsiyası kimi formalaşması və sistemli şəkildə inkişaf etdirilməsi Ulu Öndər Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır: "Heydər Əliyev Azərbaycanın mürəkkəb tarixi-siyasi şəraitində milli birliyin qorunmasını, cəmiyyətdə parçalanma meyillərinin qarşısının alınmasını və müstəqil dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsini əsas vəzifələrdən biri kimi müəyyən etmişdi. Onun rəhbərliyi dövründə milli ideologiyanın mahiyyəti, tarixi kökləri, fəlsəfi əsasları və müasir dövlət quruculuğundakı rolu ətrafında aparılan müzakirələr Azərbaycançılığın konseptual çərçivəsinin müəyyənləşməsinə mühüm töhfə verdi. Ulu Öndərin yanaşmasında Azərbaycançılıq ideyası xalqın tarixi təcrübəsi, milli-mənəvi irsi, dili, mədəniyyəti və dövlətçilik ənənələri ilə müasir dünyanın inkişaf çağırışlarını birləşdirən bütöv bir məfkurə kimi təqdim olunurdu. Bu ideologiya keçmişlə gələcək arasında mənəvi körpü yaratmaqla yanaşı, müstəqil Azərbaycanın siyasi və ictimai inkişafının istiqamətlərini də müəyyənləşdirirdi. Azərbaycançılığın gücü onun yalnız müəyyən bir etnik qrupun və ya sosial təbəqənin maraqlarını ifadə etməsində deyil, ölkənin bütün vətəndaşlarını ortaq vətən, ortaq məsuliyyət və ortaq gələcək ideyası ətrafında birləşdirməsindədir. Azərbaycançılıq ideologiyasının mühüm xüsusiyyətlərindən biri onun birləşdirici və qurucu xarakter daşımasıdır. Azərbaycan çoxmillətli və çoxkonfessiyalı ölkədir. Müxtəlif etnik mənsubiyyətə, dini inanca və mədəni ənənələrə malik insanlar əsrlər boyu bu torpaqda birgə yaşayıb, ölkəmizin tarixinə, mədəniyyətinə və inkişafına öz töhfələrini veriblər. Azərbaycançılıq məhz bu zəngin müxtəlifliyi ümumi milli kimliyin tərkib hissəsinə çevirərək bütün vətəndaşların hüquq və bərabərliyini, qarşılıqlı hörmətini və dövlətə bağlılığını ön plana çəkir".

Deputat vurğulayıb ki, bu ideologiyanın elmi-fəlsəfi və dövlətçilik əsasları Azərbaycanın zəngin tarixi təcrübəsinə söykənir: "Milli özünüdərk, dil və mədəniyyət amili, dövlətçilik ənənələri, vətənə bağlılıq, suverenliyə hörmət, hüquq və məsuliyyət birliyi Azərbaycançılığın əsas prinsiplərini təşkil edir. Onun davamlılığı yalnız tarixi irsə bağlılıqla deyil, həm də müasir cəmiyyətin ehtiyaclarına cavab vermək, milli maraqları qorumaq və dövlətin gələcək inkişafına xidmət etmək qabiliyyəti ilə şərtlənir. Bu gün Azərbaycan cəmiyyətinin milli ideologiya ətrafında sıx birliyi dövlətimizin siyasi sabitliyinin və inkişafının mühüm amillərindən biridir. Xalqın öz dövlətinə, tarixinə və milli-mənəvi dəyərlərinə bağlılığı ölkənin qarşısında dayanan strateji vəzifələrin həyata keçirilməsində əhəmiyyətli rol oynayır. Xüsusilə müstəqilliyin qorunması, ərazi bütövlüyünün və suverenliyin təmin edilməsi, milli maraqların müdafiəsi kimi məsələlərdə ümummilli həmrəyliyin əhəmiyyəti daha aydın görünür.

Bununla belə, müasir dövrdə milli birliyin qorunması yalnız daxili siyasi və ictimai proseslərlə məhdudlaşmır. Qloballaşma, rəqəmsal kommunikasiya vasitələrinin genişlənməsi və informasiya məkanının sərhədsiz xarakter alması dövlətlərin ideoloji təhlükəsizliyi məsələsini də ön plana çıxarır.


Azərbaycanın bugünkü reallıqları göstərir ki, ölkəmizin qarşısında dayanan bir sıra ideoloji və informasiya xarakterli təhdidlərin mənbəyi daxili ictimai münasibətlərdən daha çox xarici təsir cəhdləri ilə əlaqəlidir. Bu cür müdaxilələrin məqsədi bəzən dövlətin həyata keçirdiyi siyasətə inamı zəiflətmək, cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri arasında fikir ayrılıqlarını dərinləşdirmək, milli-mənəvi dəyərləri siyasi təzyiq alətinə çevirmək və ölkənin müstəqil qərarvermə imkanlarına təsir göstərmək olur. Ona görə də ideoloji təhlükəsizlik məsələsi müasir dövlətçiliyin ayrılmaz tərkib hissəsi kimi nəzərdən keçirilməlidir. Burada əsas prinsip dövlətlərin suveren bərabərliyi və daxili işlərinə qarışmamaq prinsipidir. Beynəlxalq münasibətlərin sabitliyi ayrı-ayrı ölkələrin siyasi, hüquqi və ictimai seçimlərinə hörmət edilməsindən, dövlətlərin öz inkişaf modellərini müstəqil şəkildə müəyyənləşdirmək hüququnun tanınmasından asılıdır.

Siyasi və ideoloji məsələlərdə ikili standartların tətbiqi beynəlxalq etimadı zəiflədir, dövlətlərarası münasibətlərdə gərginliyi artırır və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan əməkdaşlığa mane olur. Hər bir dövlətin suverenliyinə hörmət yalnız bəyanatlarda deyil, real siyasi davranışda da öz əksini tapmalıdır. Azərbaycanın son onilliklərdə keçdiyi yol bu prinsiplərin əhəmiyyətini xüsusilə aydın nümayiş etdirir. Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü, ərazilərimizin uzun illər işğal altında saxlanılması və beynəlxalq təşkilatların qəbul etdiyi qərarların vaxtında icra olunmaması beynəlxalq münasibətlər sistemindəki ciddi problemləri üzə çıxardı. Azərbaycan ərazilərinin işğalı nəticəsində yüz minlərlə insan doğma yurdlarından didərgin düşdü, şəhər və kəndlər dağıdıldı, tarixi-mədəni irsə ağır zərər vuruldu. Bütün bunlar beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinin real siyasi münasibətlərdə nə dərəcədə təsirli olması ilə bağlı mühüm suallar yaratdı. Bu prosesdə ikili standartların tətbiqi beynəlxalq sistemə olan inamı daha da sarsıtdı. Eyni hüquqi prinsiplərin müxtəlif münaqişələrə münasibətdə fərqli şəkildə tətbiq edilməsi, bəzi hallarda ərazi bütövlüyü və suverenlik məsələlərinə siyasi maraqlar prizmasından yanaşılması ədalət anlayışına ciddi zərbə vurdu. Halbuki beynəlxalq hüquq ayrı-ayrı dövlətlərin siyasi çəkisindən və geosiyasi mövqeyindən asılı olmayaraq bütün ölkələr üçün eyni meyarlarla tətbiq edilməlidir. Azərbaycanın təcrübəsi göstərdi ki, müharibələrin qarşısının alınması üçün yalnız çağırışlar və bəyanatlar kifayət etmir. Münaqişələrin dərinləşməsinə səbəb olan amillər arasında təcavüzkar siyasət, özünü başqalarından üstün hesab etmək, beynəlxalq hüququn tələblərinə məhəl qoymamaq və cəzasızlıq hissi mühüm yer tutur.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası ilə nəticələnən proseslər beynəlxalq münasibətlər baxımından mühüm təcrübə ortaya qoydu. Bu təcrübə göstərir ki, davamlı sülhün əsasında dövlətlərin ərazi bütövlüyünə hörmət, beynəlxalq hüququn aliliyi və real siyasi iradə dayanmalıdır. Münaqişələrin həlli üçün təcavüzün nəticələri ilə barışmaq deyil, onun yaratdığı problemləri aradan qaldırmaq, tərəflər arasında etimad yaratmaq və gələcək qarşıdurmaların qarşısını alan hüquqi-siyasi mexanizmlər formalaşdırmaq lazımdır.

Bu kontekstdə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının və xüsusilə Təhlükəsizlik Şurasının fəaliyyətinin səmərəliliyi məsələsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. BMT beynəlxalq sülhün və təhlükəsizliyin qorunması məqsədilə yaradılmış əsas qlobal təşkilatdır. Lakin Azərbaycanın ərazilərinin işğalı dövründə Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi qətnamələrin uzun müddət icrasız qalması beynəlxalq sistemin mühüm institusional problemlərini üzə çıxardı. Qətnamələrin qəbul edilməsi ilə onların həyata keçirilməsi arasında yaranan böyük fərq beynəlxalq hüququn nüfuzuna və təşkilatların sülhyaratma imkanlarına mənfi təsir göstərdi.

Beynəlxalq təşkilatların effektivliyi onların yalnız qərar qəbul etmək qabiliyyəti ilə deyil, həmin qərarların icrasını təmin etmək imkanları ilə ölçülməlidir. Əks halda, beynəlxalq hüquq siyasi bəyanatlar səviyyəsində qalmaq təhlükəsi ilə üzləşir. Bu baxımdan, BMT Təhlükəsizlik Şurasının fəaliyyətində islahatların aparılması, qərarların icrasına daha təsirli mexanizmlərin yaradılması və beynəlxalq hüququn selektiv tətbiqinin qarşısının alınması zərurəti getdikcə artır. Prezident cənab İlham Əliyevin beynəlxalq platformalarda bu məsələyə diqqət çəkməsi Azərbaycanın prinsipial mövqeyinin ifadəsidir. Dövlət başçısının Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının sammitində BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreşin də iştirak etdiyi müzakirələr kontekstində beynəlxalq təşkilatların fəaliyyətinə və qəbul edilmiş qərarların icrasına dair səsləndirdiyi fikirlər bu problemin aktuallığını bir daha gündəmə gətirir. Burada əsas məsələ konkret bir təşkilatın tənqidi deyil, beynəlxalq sistemin özünün etibarlılığının və hüquqi əsaslarının qorunmasıdır.

Azərbaycanın müasir inkişaf yolu isə göstərir ki, beynəlxalq münasibətlərdə prinsipial mövqe ilə konstruktiv əməkdaşlıq bir-birini tamamlayan amillərdir. Müstəqilliyinin bərpasından ötən 35 ilə yaxın dövrdə ölkəmiz mürəkkəb siyasi və iqtisadi şəraitdən keçərək müasir dövlət institutlarını formalaşdırıb, iqtisadi potensialını gücləndirib, beynəlxalq əlaqələrini genişləndirib və regional proseslərdə mühüm aktora çevrilib. Bu müddət ərzində Azərbaycanın qarşısında dayanan əsas vəzifə müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi, milli maraqların qorunması, iqtisadi inkişafın təmin edilməsi və ölkənin beynəlxalq mövqelərinin gücləndirilməsi olub.

Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artmasında mədəniyyətlərarası və dinlərarası dialoqun təşviqi istiqamətində həyata keçirilən təşəbbüslərin də xüsusi rolu var. Müxtəlif sivilizasiyaların qovuşduğu coğrafiyada yerləşən ölkəmiz Şərqlə Qərb, İslam dünyası ilə digər mədəniyyətlər arasında qarşılıqlı anlaşmanın gücləndirilməsinə töhfə verir. Bakı Beynəlxalq Humanitar Forumu, Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu və digər beynəlxalq tədbirlər Azərbaycanın dialoq və əməkdaşlıq platforması kimi mövqeyinin möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Bu siyasətin əhəmiyyəti müasir dünyada dini, etnik və mədəni fərqlərin bəzən qarşıdurma alətinə çevrildiyi bir şəraitdə daha da artır. Azərbaycan öz təcrübəsi ilə göstərməyə çalışır ki, milli kimliyi qorumaq, dövlətçilik ənənələrinə sadiq qalmaq və eyni zamanda digər mədəniyyətlərə açıq olmaq mümkündür. Bu yanaşma həm ölkə daxilində ictimai həmrəyliyin möhkəmlənməsinə, həm də beynəlxalq münasibətlərdə qarşılıqlı hörmət və əməkdaşlıq mühitinin genişlənməsinə töhfə verir".

Mehriban Vəliyeva vurğulayıb ki, Azərbaycanın İslam dünyasındakı mövqeyi də onun xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir: "Ölkəmiz İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının fəaliyyəti çərçivəsində müsəlman ölkələri arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsinə, humanitar əlaqələrin gücləndirilməsinə və ortaq problemlərin həllinə töhfə verir. Qarşıdakı dövrdə Azərbaycanda İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının sammitinin keçirilməsinin nəzərdə tutulması bu baxımdan ölkəmizə göstərilən etimadın və onun təşkilat daxilindəki rolunun daha da möhkəmlənməsi üçün əhəmiyyətli imkan kimi qiymətləndirilə bilər. Belə tədbirlər Azərbaycanın yalnız regional deyil, daha geniş beynəlxalq miqyasda da dialoq və əməkdaşlıq təşəbbüslərinin mərkəzlərindən biri olmaq potensialını nümayiş etdirir. Son dövrlərdə Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin — SİCA-nın sammiti çərçivəsində Azərbaycanın iştirakı və irəli sürdüyü mövqelər də ölkəmizin beynəlxalq əməkdaşlığa verdiyi əhəmiyyətin göstəricisidir. Asiya məkanında təhlükəsizlik, etimad və dialoq məsələlərinin aktuallaşdığı bir vaxtda Azərbaycan müxtəlif siyasi və iqtisadi maraqlara malik dövlətlər arasında əməkdaşlığın inkişafına töhfə verən tərəfdaş kimi çıxış edir.

Eyni zamanda, 2028-ci ildə Avropa Siyasi Birliyinin tədbirinin Azərbaycanda keçirilməsinin nəzərdə tutulması ölkəmizin beynəlxalq platformalar üçün cəlbedici tərəfdaş kimi mövqeyinin möhkəmlənməsi baxımından diqqətəlayiqdir. Belə yüksək səviyyəli tədbirlərin təşkili üçün yalnız müasir infrastrukturun mövcudluğu kifayət etmir. Bununla yanaşı, siyasi sabitlik, təhlükəsizlik, təşkilati imkanlar, diplomatik əlaqələrin genişliyi və beynəlxalq iştirakçılar arasında etimadın formalaşdırılması da mühüm şərtlərdir. Azərbaycanın son illərdə müxtəlif beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi bu sahədə müəyyən təcrübə və institusional imkanların formalaşdığını göstərir. Bütün bunlar Azərbaycanın beynəlxalq reputasiyasının ayrı-ayrı hadisələrlə deyil, uzunmüddətli siyasi kurs, ardıcıl diplomatik fəaliyyət və əməkdaşlıq təşəbbüsləri ilə formalaşdığını nümayiş etdirir. Ölkəmizin müxtəlif beynəlxalq təşkilatlarda iştirakı, fərqli regionlarla əlaqələrini inkişaf etdirməsi və milli maraqlarını qorumaqla tərəfdaşlıq imkanlarını genişləndirməsi onun xarici siyasətinin əsas xüsusiyyətlərindəndir.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu Azərbaycançılıq ideologiyasının müasir mərhələdə davam etdirilməsi milli həmrəyliyin qorunması və dövlətçilik ənənələrinin gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanın suverenliyinin möhkəmləndirilməsi, beynəlxalq mövqelərinin gücləndirilməsi və regional əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi bu ideologiyanın dövlətçilik müstəvisindəki əhəmiyyətini daha da artırır. Azərbaycançılıq ideologiyasının əsas gücü onun xalqı yalnız keçmişin ortaq xatirələri ətrafında deyil, bu günün məsuliyyəti və gələcəyin hədəfləri naminə birləşdirməsindədir. Bu birlik milli müxtəlifliyi qorumaqla ümumi dövlətçilik mənafeyini üstün tutmağa, xarici müdaxilə cəhdləri qarşısında möhkəm dayanmağa və müstəqil inkişaf yolunu davam etdirməyə imkan verir. Azərbaycan xalqının bu ideya ətrafında həmrəyliyi dövlətimizin dayanıqlı inkişafının, milli suverenliyinin və beynəlxalq nüfuzunun ən mühüm dayaqlarından biri olaraq qalır".