BAKI, 10 oktyabr. TELEQRAF
Prezident İlham Əliyevin Türkmənistana səfəri Azərbaycan ilə Türkmənistan arasında dostluq və qardaşlıq münasibətlərinin inkişafı, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında əlaqələrin genişləndirilməsi və Azərbaycanın Avrasiya məkanında strateji mövqeyinin gücləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Səfər Azərbaycanın çoxşaxəli və praqmatik xarici siyasətinin əsas istiqamətlərini, regional əməkdaşlığın inkişafına verdiyi önəmi və qarşılıqlı faydalı tərəfdaşlıq əlaqələrinin genişləndirilməsinə yönəlmiş təşəbbüslərini bir daha ön plana çıxarır.
Bu sözləri Teleqraf-a Respublika Ağsaqqallar Şurasının sədri, Milli Məclisin deputatı, professor Eldar Quliyev deyib.
O qeyd edib ki, müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində geosiyasi proseslərin sürətlə dəyişdiyi, enerji təhlükəsizliyinin və alternativ nəqliyyat marşrutlarının əhəmiyyətinin artdığı bir şəraitdə Azərbaycan regional əməkdaşlığın fəal iştirakçısı kimi çıxış edir:
“Ölkəmizin əlverişli coğrafi mövqeyi, inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturu, enerji potensialı və genişlənən beynəlxalq tərəfdaşlıq əlaqələri onun regionlararası əməkdaşlıqda rolunu artırır. Bu baxımdan Türkmənistanla münasibətlərin inkişafı yalnız ikitərəfli əlaqələr çərçivəsində deyil, daha geniş geosiyasi və geoiqtisadi kontekstdə qiymətləndirilməlidir.
Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas prinsiplərini dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq, bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq və milli maraqların qorunması təşkil edir. Bu prinsiplərə əsaslanan siyasət ölkəmizə müxtəlif dövlətlərlə münasibətləri inkişaf etdirmək, regional təşəbbüslərdə fəal iştirak etmək və beynəlxalq mövqelərini möhkəmləndirmək imkanı yaradır.
Azərbaycan Cənubi Qafqaz, Xəzər hövzəsi və Mərkəzi Asiya arasında əlaqələrin inkişafında mühüm rol oynayır. Ölkəmizin regional əməkdaşlıq formatlarında iştirakı siyasi dialoqun genişlənməsinə, iqtisadi münasibətlərin dərinləşməsinə və ortaq maraqların uzlaşdırılmasına xidmət edir.
Azərbaycan regional əməkdaşlığı siyasi asılılıq vasitəsi deyil, qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi və konkret iqtisadi nəticələrin əldə olunması üçün imkan kimi qiymətləndirir. Bu yanaşma ölkəmizin həm ikitərəfli münasibətlərində, həm də çoxtərəfli platformalarda həyata keçirdiyi siyasətin əsas xüsusiyyətlərindəndir”.
Deputat vurğulayıb ki, son illərdə Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətləri daha dinamik xarakter alıb:
“Siyasi təmasların intensivləşməsi, qarşılıqlı səfərlərin artması, ticarət əlaqələrinin genişlənməsi və nəqliyyat-logistika sahəsində əməkdaşlığın güclənməsi bu prosesin əsas göstəriciləridir.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşü formatında iştirakının genişlənməsi regionlararası əlaqələrin inkişafı baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 16 noyabr 2025-ci ildə Daşkənddə keçirilmiş Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşünün yeddinci toplantısında Azərbaycanın bu formata tamhüquqlu iştirakının təmin edilməsi ilə bağlı qərar qəbul olunması ölkəmizin regional əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsi baxımından mühüm hadisə kimi qiymətləndirilir.
Bu proses Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında siyasi məsləhətləşmələrin dərinləşdirilməsi, iqtisadi tərəfdaşlığın genişləndirilməsi və ortaq regional layihələrin təşviqi üçün əlavə imkanlar yaradır. Eyni zamanda, əməkdaşlığın güclənməsi Türk dünyasında inteqrasiya proseslərinə, qarşılıqlı ticarətin artmasına və Avrasiya məkanında iqtisadi əlaqələrin möhkəmlənməsinə müsbət təsir göstərir.
Azərbaycanın bu istiqamətdə artan rolu onun coğrafi mövqeyi ilə yanaşı, regionlar arasında etibarlı bağlantıların yaradılmasına verdiyi töhfələrlə də bağlıdır. Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi ölkəmizin strateji əhəmiyyətini daha da artırır”.
Eldar Quliyev vurğulayıb ki, müasir dövrdə beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri iqtisadi inkişafla yanaşı, dövlətlərin geosiyasi mövqelərinin möhkəmləndirilməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət kəsb edir:
“Qlobal təchizat zəncirlərinin şaxələndirilməsi, yüklərin təhlükəsiz daşınması və Avropa ilə Asiya arasında alternativ bağlantıların yaradılması Orta Dəhlizin strateji rolunu artırır.
Azərbaycan bu marşrutun əsas iştirakçılarından biri kimi Şərqlə Qərb arasında nəqliyyat əlaqələrinin inkişafına mühüm töhfə verir. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, dəmir yolları, avtomobil yolları və digər logistika infrastrukturu ölkəmizin tranzit imkanlarını genişləndirir.
Orta Dəhlizin səmərəliliyinin artırılması Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əlaqələrin daha sıx əlaqələndirilməsini tələb edir. Xəzər dənizi vasitəsilə yükdaşımaların genişləndirilməsi, limanların fəaliyyətinin uzlaşdırılması, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi marşrutun rəqabət qabiliyyətini yüksəldə bilər.
Azərbaycan–Türkmənistan əməkdaşlığı bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hər iki ölkənin Xəzər hövzəsində yerləşməsi onların nəqliyyat və logistika sahəsində tamamlayıcı imkanlara malik olduğunu göstərir. Əməkdaşlığın genişləndirilməsi Türkmənistanın və bütövlükdə Mərkəzi Asiyanın dünya bazarlarına çıxışını asanlaşdıra, tranzit imkanlarından daha səmərəli istifadəni təmin edə və regionlararası iqtisadi əlaqələri gücləndirə bilər”.
Professor həmçinin vurğulayıb ki, Azərbaycan bu gün beynəlxalq enerji bazarlarında mühüm tərəfdaş kimi çıxış edir və enerji təchizatının şaxələndirilməsinə töhfə verir:
“Ölkəmizin enerji infrastrukturu, beynəlxalq boru kəmərləri və uzunmüddətli əməkdaşlıq əlaqələri onun regional və beynəlxalq enerji təhlükəsizliyində rolunu artırır.
Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında enerji sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi yeni iqtisadi imkanlar yaradır. Xəzər hövzəsində enerji resurslarının nəqli, infrastrukturun inkişafı və enerji layihələrinin əlaqələndirilməsi bu əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindəndir. Azərbaycan–Türkmənistan münasibətlərində enerji və tranzit sahələrində qarşılıqlı maraqların uzlaşdırılması Xəzər hövzəsində iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsinə də xidmət edə bilər.
Bununla yanaşı, bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı və yaşıl enerji layihələri regional əməkdaşlığın perspektivli istiqamətlərindəndir. Elektrik enerjisinin ötürülməsi, enerji səmərəliliyinin artırılması və müasir texnologiyaların tətbiqi yeni tərəfdaşlıq imkanları formalaşdırır.
Enerji əməkdaşlığının ənənəvi sahələrlə məhdudlaşmaması, yaşıl iqtisadiyyat və innovativ texnologiyalar istiqamətində də inkişaf etdirilməsi uzunmüddətli perspektivdə regionun iqtisadi dayanıqlığını gücləndirə bilər”.
Şura sədri eyni zamanda Azərbaycanın regional siyasətində Xəzər dənizinin təhlükəsizliyinin, ekoloji tarazlığının və təbii ehtiyatlarının qorunmasının xüsusi yeri olduğunu da söyləyib:
“Xəzər beş sahilyanı dövlətin ortaq maraqlarını birləşdirən mühüm iqtisadi və geosiyasi məkandır. Buna görə də onun ekoloji vəziyyətinin qorunması, təbii sərvətlərindən səmərəli istifadə və yaranan problemlərin birgə həlli regional əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindən biri olmalıdır.
Prezident İlham Əliyevin 2022-ci ildə Aşqabadda keçirilmiş Xəzəryanı Dövlətlərin Dövlət Başçılarının VI Zirvə Toplantısında Xəzərin su səviyyəsinin azalması məsələsini gündəmə gətirməsi və bu istiqamətdə xüsusi işçi qrupunun yaradılması təşəbbüsünü irəli sürməsi problemin regional miqyasda həllinə verilən əhəmiyyətin göstəricisidir.
Xəzərin su səviyyəsinin azalması sahilyanı ərazilərə, limanların fəaliyyətinə, gəmiçiliyə, balıqçılığa və biomüxtəlifliyə təsir göstərə bilər. Dənizin dayazlaşması liman infrastrukturunun yenilənməsini, gəmiçilik marşrutlarının uyğunlaşdırılmasını və əlavə iqtisadi xərclərin qarşılanmasını zəruri edə bilər. Bu səbəbdən problem yalnız ekoloji məsələ deyil, eyni zamanda nəqliyyat, iqtisadiyyat və regional təhlükəsizliklə əlaqəli strateji çağırışdır.
Xəzəryanı dövlətlər arasında məlumat mübadiləsinin genişləndirilməsi, birgə elmi araşdırmaların aparılması və ortaq monitorinq mexanizmlərinin yaradılması bu baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, sahilyanı ərazilərin qorunması, liman infrastrukturunun dəyişən şəraitə uyğunlaşdırılması və iqtisadi itkilərin azaldılması üçün koordinasiyalı tədbirlər həyata keçirilməlidir.
Azərbaycanın bu problemin beynəlxalq və regional səviyyədə müzakirəsinə verdiyi əhəmiyyət Xəzərin gələcəyinin qorunması istiqamətində əməkdaşlığın vacibliyini göstərir.
Bütün bunların fonunda regional əməkdaşlığın davamlı inkişafı üçün siyasi sabitliyin və qarşılıqlı etimadın qorunması mühüm şərtdir. Azərbaycan dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət, beynəlxalq hüququn prinsiplərinin qorunması və mübahisələrin sülh yolu ilə həlli məsələlərinə xüsusi əhəmiyyət verir.
Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sülh prosesinin irəliləməsi Cənubi Qafqazda yeni iqtisadi və nəqliyyat imkanlarının yaranmasına şərait yarada bilər. Davamlı sülhün təmin edilməsi regional bağlantıların inkişafını, ticarət əlaqələrinin genişlənməsini və Cənubi Qafqazın daha geniş Avrasiya iqtisadi məkanına inteqrasiyasını sürətləndirə bilər.
Bu perspektivlər Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında əməkdaşlıq baxımından da əhəmiyyətlidir. Təhlükəsiz və etibarlı nəqliyyat marşrutları, əlverişli investisiya mühiti və dövlətlər arasında uzunmüddətli tərəfdaşlıq regional iqtisadi inkişafın əsas şərtlərindəndir.
Azərbaycanın regional təşəbbüslərdə fəal iştirakı və qarşılıqlı faydaya əsaslanan əməkdaşlıq siyasəti ölkəmizin beynəlxalq əlaqələrini genişləndirir. Bu siyasətin əsas məqsədi milli maraqların qorunması ilə yanaşı, regional təhlükəsizliyin, iqtisadi inkişafın və davamlı tərəfdaşlığın təşviqidir”.
