BAKI, 3 iyul. TELEQRAF

Rəqəmsal texnologiyaların sürətli inkişafı ilə sosial şəbəkələr uşaqların gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Bununla yanaşı, kibertəhdidlər, kiberzorakılıq, şəxsi məlumatların qanunsuz emalı, psixoloji təsirlər, zərərli məzmunun yayılması və sosial media asılılığı kimi risklərin artması dövlətləri bu sahədə yeni hüquqi mexanizmlər formalaşdırmağa sövq edir.

Bu sözləri Teleqraf-a Milli Məclisin deputatı Vasif Qafarov deyib.

O qeyd edib ki, son illərdə bir çox inkişaf etmiş ölkələr azyaşlıların sosial şəbəkələrdən istifadəsinə dair daha sərt və müasir hüquqi tənzimləmə modelinə keçid edib, rəqəmsal mühitdə uşaqların müdafiəsini dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri kimi müəyyən edib:
“Uşaqların rəqəmsal təhlükəsizliyinin təmin edilməsi yalnız sosial məsələ deyil, həm də milli təhlükəsizlik, insan kapitalının qorunması və sağlam cəmiyyətin formalaşdırılması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Erkən yaşlardan sosial şəbəkələrdən nəzarətsiz istifadə uşaqların psixoloji inkişafına, təhsil keyfiyyətinə, sosial davranışlarına və gələcək əmək potensialına mənfi təsir göstərir. Buna görə də dövlətin bu sahədə preventiv hüquqi mexanizmlər yaratması beynəlxalq təcrübəyə uyğun mütərəqqi yanaşma hesab edilir.

Hazırda bir sıra dövlətlər sosial şəbəkələrə giriş üçün minimum yaş həddinin müəyyən edilməsi, valideyn razılığının məcburi tətbiqi, yaşın etibarlı identifikasiya mexanizmləri ilə təsdiqlənməsi, uşaqlara yönəlmiş alqoritmlərin məhdudlaşdırılması, fərdiləşdirilmiş reklamların qadağan edilməsi və platformaların uşaqların təhlükəsizliyi üzrə xüsusi öhdəliklərinin artırılması istiqamətində qanunvericilik islahatları həyata keçirirlər. Bu yanaşmaların əsas məqsədi uşaqların rəqəmsal hüquqlarını qorumaqla yanaşı, onların fiziki, mənəvi və psixoloji inkişafı üçün təhlükəsiz informasiya mühitinin formalaşdırılmasıdır”.

Deputat hesab edir ki, artıq bir çox ölkələr bu istiqamətdə konkret hüquqi addımlar atıb:

“Məsələn, Avstraliya 16 yaşdan aşağı şəxslərin müəyyən sosial media platformalarından istifadəsini məhdudlaşdıran qanun qəbul edib. Fransa azyaşlıların sosial şəbəkələrdə qeydiyyatı üçün valideyn razılığı mexanizmini tətbiq edib. Böyük Britaniya və İrlandiya platformalar üçün “uşaqların təhlükəsizliyi dizayn mərhələsindən başlayaraq təmin edilməlidir” prinsipini hüquqi öhdəliyə çevirib. ABŞ-nin bir sıra ştatlarında isə yaşın təsdiqi və valideyn nəzarətinin gücləndirilməsi istiqamətində yeni qanunvericilik təşəbbüsləri qəbul edilib.

Bu beynəlxalq tendensiyalar göstərir ki, rəqəmsal platformaların fəaliyyəti artıq yalnız söz azadlığı və texnoloji inkişaf prizmasından deyil, eyni zamanda uşaqların hüquqlarının müdafiəsi, psixi sağlamlığın qorunması və ictimai təhlükəsizliyin təmin olunması baxımından qiymətləndirilir”.

Vasif Qafarov vurğulayıb ki, Azərbaycan baxımından da bu istiqamətdə hüquqi tənzimləmənin təkmilləşdirilməsi aktual hesab edilə bilər:

“Xüsusilə azyaşlıların yaşının etibarlı identifikasiyası, valideyn nəzarəti mexanizmlərinin gücləndirilməsi, sosial şəbəkə platformalarının məsuliyyətinin artırılması, uşaqlara yönəlmiş zərərli məzmunun operativ bloklanması, rəqəmsal savadlılığın artırılması və dövlət–platforma əməkdaşlığının institusional əsaslarının formalaşdırılması ölkədə uşaqların rəqəmsal təhlükəsizliyinin daha effektiv təmin edilməsinə xidmət edə bilər.

Nəticə etibarilə, azyaşlıların sosial şəbəkələrdən istifadəsinə dair məhdudlaşdırıcı və qoruyucu hüquqi mexanizmlərin tətbiqi beynəlxalq praktikada artıq müasir və mütərəqqi yanaşma kimi qəbul edilir. Belə tədbirlər uşaqların hüquqlarının müdafiəsinə, sağlam informasiya mühitinin formalaşdırılmasına, kibertəhlükələrin azaldılmasına və gələcək nəsillərin təhlükəsiz inkişafının təmin edilməsinə xidmət etməklə dövlətin uzunmüddətli strateji maraqlarına tam uyğundur.