BAKI, 3 mart. TELEQRAF

Moldovanın Azərbaycandakı səfiri Aleksandr Esaulenko Teleqraf İnformasiya Agentliyinin suallarını cavablandırıb.

Onunla müsahibəni təqdim edirik.

- Cənab səfir, Azərbaycan və Moldova arasında siyasi əlaqələrin mövcud səviyyəsini necə qiymətləndirirsiniz?

- Moldova Respublikası ilə Azərbaycan Respublikası arasında siyasi münasibətlər sabitlik, qarşılıqlı hörmət və konstruktiv əsasda, eyni zamanda gələcəyə yönəlmiş yanaşma ilə xarakterizə olunur. İkitərəfli dialoq suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsiplərinə qəti sadiqlik əsasında formalaşıb ki, bu prinsiplər beynəlxalq sabitliyin fundamental dayaqları kimi çıxış edir. Son illər ərzində iki ölkənin Xarici İşlər nazirlikləri, parlamentlərarası dostluq qrupları və müvafiq qurumlar arasında qarşılıqlı təmaslar və institusional əməkdaşlıq nəzərəçarpacaq dərəcədə intensivləşib. İkitərəfli əlaqələr getdikcə daha praqmatik xarakter alır və konkret nəticələrə yönəlir.

Moldova Azərbaycanı Cənubi Qafqaz regionunda mühüm tərəfdaş kimi qiymətləndirir. Bu region hazırda dərin geosiyasi və iqtisadi transformasiya mərhələsindən keçir. Biz Azərbaycanın infrastruktur bağlantıları, enerji təhlükəsizliyi və regional sabitləşmə sahələrində artan rolunu yüksək qiymətləndiririk.

Moldovanın Avropa inteqrasiyası yolunda əldə etdiyi irəliləyiş tənzimləyici uyğunlaşma, investisiyaların təşviqi və ticarətin inkişafı istiqamətlərində əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün əlavə perspektivlər yaradır.

- İki ölkə arasında beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlığı necə xarakterizə edərdiniz?

- Moldova və Azərbaycan BMT, ATƏT, Avropa Şurası və Qara Dəniz İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı çərçivəsində konstruktiv və prinsipial əməkdaşlıq həyata keçirirlər. Çoxtərəfli platformalarda dialoqumuz beynəlxalq hüquqa hörmət və çoxtərəfli əməkdaşlıq prinsiplərinə əsaslanır. Moldova qaydalara əsaslanan beynəlxalq nizamın fundamental dayaqları kimi suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsiplərini ardıcıl şəkildə dəstəkləyir.

Bununla yanaşı, regional dinamikanın davamlı olaraq dəyişdiyi mövcud şəraitdə dayanıqlı inkişaf, iqlim keçidi, regional bağlantılılığın gücləndirilməsi və enerji təhlükəsizliyi kimi istiqamətlərdə əməkdaşlığın və koordinasiyanın daha da dərinləşdirilməsi üçün mühüm potensialın mövcud olduğunu hesab edirik.

- Sülh, regional təhlükəsizlik və əməkdaşlıq məsələlərində Azərbaycan-Moldova əməkdaşlığının imkanları barədə nə deyərdiniz?

- Cənubi Qafqaz hazırda mühüm tarixi dönüş nöqtəsindədir. Azərbaycan və Ermənistan arasında hərtərəfli və dayanıqlı sülh sazişinin imzalanması istiqamətində əldə olunan irəliləyiş yalnız region üçün deyil, həm də daha geniş Avrasiya sabitliyi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.

Sülh sadəcə siyasi nəticə deyil – o, iqtisadi inkişaf, infrastrukturun genişləndirilməsi və regional inteqrasiya üçün struktural bir şərtdir. Nəqliyyat dəhlizləri, enerji şəbəkələri və ticarət yolları uzunmüddətli sabitlik şəraitində daha böyük strateji əhəmiyyət qazanır. Moldova səmimi şəkildə ümid edir ki, regionda normallaşma prosesi davamlı sülhə və uzunmüddətli rifaha gətirib çıxaracaq.

Biz Azərbaycan xalqına və Azərbaycan Respublikasının rəhbərliyinə davamlı sabitlik, tərəqqi və inkişaf arzularımızı çatdırırıq.

- Qarabağ bölgəsinə səfər etmisiniz. Təəsüratlarınız necədir?

- Qarabağın azad edilmiş ərazilərinə səfərim həm peşəkar, həm də şəxsi baxımdan çox təsirli oldu. Diplomatik və beynəlxalq mənbələr vasitəsilə tarixi fonla əvvəldən tanış olsam da, yerində gerçəklikləri görmək hazırkı dəyişikliklərin miqyası və qarşıda duran çağırışları daha dərindən anlamağa imkan verir. Qarabağda müşahidə etdiklərim sadəcə bərpa işləri deyil, bu, uzunmüddətli strateji vizyonla həyata keçirilən hərtərəfli canlanmadır. Bərpa işlərinin geniş spektri var. Regionu Azərbaycanın digər bölgələri ilə birləşdirən müasir avtomobil yolları, Füzuli, Zəngilan və Laçında beynəlxalq aeroportlar, regional və beynəlxalq əlaqələrin əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirilməsi, elektrik və su təchizatı şəbəkələrinin bərpası və modernləşdirilməsi, yeni yaşayış komplekslərinin tikintisi, təhsil və sosial infrastrukturun yaradılması, rəqəmsal və kommunikasiya sistemlərinin tətbiqi bura daxildir.

Həmçinin Laçın Beynəlxalq Hava Limanına səfər etmək imkanı əldə etdim ki, bu, xüsusilə güclü təəssürat yaratdı. Çətin dağlıq coğrafi şəraitdə inşa edilmiş bu müasir obyekt mühəndislik bacarığı və strateji planlaşdırmanın diqqətəlayiq nümunəsidir. Onun inkişaf etmiş infrastrukturu və logistika imkanları regiona yeni inkişaf təkanları verəcək, əlaqələri gücləndirəcək, iqtisadi fəaliyyətləri asanlaşdıracaq və ətraf ərazilərin uzunmüddətli reinteqrasiyası və böyüməsini dəstəkləyəcək.

Qarabağda innovativ bərpa işlərinin ən aydın nümunələrindən biri Ağalı kəndində "Ağıllı kənd" layihəsidir. Burada bərpa olunan enerji həlləri, rəqəmsal idarəetmə sistemləri və müasir yaşayış standartları inteqrasiya olunub. Ailələr artıq geri dönüb, məktəblər və bağçalar fəaliyyət göstərir. Bu, həyatın əyani və dayanıqlı şəkildə geri qayıtdığını göstərir.

Ağdam Sənaye Parkının inkişafı yalnız bərpa işlərinə deyil, eyni zamanda iqtisadi canlanmaya, sahibkarlığın dəstəklənməsinə və iş yerlərinin yaradılmasına yönəlmiş strateji yanaşmanı əks etdirir. Praktik olaraq yenidən qurulmuş Laçın isə koordinasiyalı şəhər planlaması və gələcəyə yönəlmiş inkişaf modelini nümayiş etdirir. Müasir yaşayış binaları və sosial obyektlər dayanıqlı icma həyatının əsasını təşkil edir. Aydın görünür ki, Azərbaycan Respublikasının rəhbərliyi, xüsusilə Prezident İlham Əliyev bu ərazilərin hərtərəfli və dayanıqlı şəkildə bərpasına böyük önəm verir.

- Şuşada sizin nə diqqətinizi çəkdi?

- Şuşa həqiqətən də Azərbaycanın incisi və mədəniyyət paytaxtıdır. Şəhərin bərpası tarixi memarlığın diqqətlə qorunmasını müasir həyat standartlarına uyğunlaşdırılmış infrastrukturla uğurla birləşdirir. Şuşa səfərim zamanı Bülbülün Ev-Muzeyində arxiv materialları ilə tanış oldum. Bu materiallar Azərbaycanla Moldova arasında mədəni əlaqələri, o cümlədən Moldovaya səfərləri və görkəmli moldovalı opera müğənnisi Maria Bieșu ilə görüşləri əks etdirib.

Birgə fotoşəkillərin və bədii əməkdaşlığa dair sənədlərin çoxluğu məni dərindən təsirləndirdi. Bu tarixi əlaqələr göstərir ki, mədəniyyət xalqlarımız arasında həmişə körpü rolunu oynayıb. Moldova ilə Azərbaycan arasında mədəni dialoq siyasi dövrlərdən kənara çıxaraq uzunmüddətli qarşılıqlı anlaşmanı möhkəmləndirir.

- Qarabağ bölgəsində iqtisadi potensial barədə nə düşünürsüz?

- Qarabağ tarixən mühüm aqrar-sənaye bölgəsi olub, xüsusilə üzümçülük və üzüm istehsalı ilə tanınıb. Üzümçülük və şərabçılıq sahəsində əsrlərə dayanan ənənələrə malik bir ölkə - Moldova Respublikasının nümayəndəsi kimi bu istiqamətdə əməkdaşlıq üçün təbii potensial görürəm.

Moldova şərabları və kənd təsərrüfatı məhsulları keyfiyyətinə və yüksək standartlara uyğunluğuna görə Avropa İttifaqı bazarında yüksək qiymətləndirilir. Gələcəkdə üzüm bağlarının bərpası, toxum materialı, suvarma texnologiyaları və aqroemal təcrübəsi sahəsində təcrübə mübadiləsi üçün imkanlar mövcuddur.

Qarabağda kənd təsərrüfatının dirçəldilməsi, davamlı sülh şəraitində, iqtisadi artımın mühüm hərəkətverici qüvvəsinə çevrilə bilər. Sülh kənd təsərrüfatının, sənayenin və turizmin dayanıqlı inkişafı üçün əsas zəmin yaradır.


- Enerji sektorunda əməkdaşlıq üçün hansı perspektivlər mövcuddur?

- Enerji əməkdaşlığı Moldova-Azərbaycan münasibətlərinin ən strateji əhəmiyyət daşıyan sütunlarından birini təşkil edir. Son illərdə Azərbaycan yalnız enerji təchizatçısı kimi deyil, həm də etibarlı və proqnozlaşdırıla bilən tərəfdaş kimi öz rolunu nümayiş etdirib. Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə Azərbaycan Avropanın enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə və enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə mühüm töhfə verib.

Eyni dərəcədə əhəmiyyətli məqam Azərbaycanın bərpa olunan enerji sahəsinə strateji diqqət yetirməsidir. Günəş və külək enerjisi layihələrinə yatırımlar, Xəzər dənizində ofşor külək potensialı, azad edilmiş ərazilərdə bərpa olunan enerji istehsal güclərinin yaradılması və yaşıl hidrogen təşəbbüsləri uzaqgörən siyasətin göstəricisidir. Təmiz enerjinin Cənub-Şərqi Avropaya ötürülməsini hədəfləyən Qara dəniz sualtı elektrik kabeli layihəsi Moldova Respublikası üçün xüsusi maraq doğurur. Strateji baxımdan Azərbaycan tədricən regional enerji platforması kimi mövqeyini möhkəmləndirir. Qiymətləndirməmə görə, qarşıdakı onillikdə Azərbaycanın regional enerji arxitekturasında, xüsusilə bərpa olunan enerji təchizat zəncirlərində rolu əhəmiyyətli dərəcədə güclənəcək.

Moldova bu sahədə əməkdaşlığı prioritet istiqamət kimi qiymətləndirir. Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurasındakı iştirakımız və Bakı Enerji Həftəsi çərçivəsində fəal təmaslarımız bu strateji sektorda davamlı dialoqa sadiqliyimizi əks etdirir. Bu gün enerji təhlükəsizliyi iqtisadi dayanıqlılıq və regional sabitliklə ayrılmaz şəkildə bağlıdır və Azərbaycanın balanslaşdırılmış enerji siyasəti bu ümumi çərçivəyə müsbət töhfə verir.

- Azərbaycanla Moldova arasında iqtisadi əlaqələrin, ticarət dövriyyəsinin həcminin artırılması ilə bağlı əsas perspektivlər haqqında proqnozları necə səciyyələndirmək olar?

- Ticarət və iqtisadi əlaqələrin inkişafı hər iki ölkə üçün prioritet olaraq qalır. Ticarət dövriyyəsinin həcmi mütləq rəqəmlərlə hələlik böyük olmasa da, müsbət və sabit artım tendensiyası aydın müşahidə olunur. Əlverişli şəraitdə, bu ilin ikinci yarısında Ticarət və İqtisadi Əməkdaşlıq üzrə Hökumətlərarası Komissiyanın növbəti iclasının keçirilməsi gözlənilir. Bu cür mexanizmlər əldə olunmuş irəliləyişin qiymətləndirilməsi, praktiki məsələlərin müzakirəsi və yeni əməkdaşlıq istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi üçün mühüm institusional platforma yaradır.

Sabit və dayanıqlı logistika həlledici əhəmiyyət daşıyır. Rusiya Federasiyası tərəfindən Ukraynaya qarşı başladılan müharibə ənənəvi nəqliyyat marşrutlarını ciddi şəkildə çətinləşdirib və idxal-ixrac əməliyyatlarının xərclərini artırıb. Dayanıqlı sülhün bərqərar olması və regional bağlantı təşəbbüslərinin davamlı inkişafı ikitərəfli ticarətə əlavə təkan verə bilər.

Moldovanın kənd təsərrüfatı məhsulları və meyvələri keyfiyyəti və rəqabət qabiliyyətinə görə Avropa İttifaqı bazarında yüksək qiymətləndirilir. Hesab edirik ki, bu məhsulların Azərbaycan bazarında mövcudluğunun genişləndirilməsi üçün əhəmiyyətli, hələ tam istifadə olunmamış potensial mövcuddur.

İkitərəfli iqtisadi münasibətlərin mühüm aspektlərindən biri də Azərbaycan Hava Yolları (AZAL) tərəfindən həyata keçirilən birbaşa aviareyslərdir. 2025-ci ilin may ayına olan məlumata görə, reyslərin tezliyi gündəlik səviyyəyə çataraq təsirli göstərici nümayiş etdirib. Bu uçuşlar yalnız insanlararası təmasları və turizmi asanlaşdırmır, eyni zamanda hər iki ölkənin sahibkar və investorları arasında əlaqələri gücləndirir.

- Moldova biznes dairələri Azərbaycan bazarına, eləcə də azərbaycanlı investorlar Moldova bazarına nə dərəcədə maraq göstərirlər?

- Moldovanın biznes dairələrinin Azərbaycan bazarına marağı, xüsusilə kənd təsərrüfatı, qida sənayesi, İT xidmətləri və əlaqəli sahələrdə ardıcıl şəkildə artır. Moldovanın davam edən Avropa inteqrasiyası prosesi onu Avropa bazarlarına çıxış platforması kimi daha cəlbedici edir ki, bu da Azərbaycan investorları üçün maraqlı ola bilər.

Təhsil və elm sahəsində əməkdaşlıq universitetlərarası tərəfdaşlıqlar və akademik mübadilə proqramları vasitəsilə davam edir. Kənd təsərrüfatı, enerji innovasiyaları və rəqəmsal texnologiyalar sahəsində birgə tədqiqat təşəbbüsləri perspektivli istiqamətlər vəd edir. Mədəni mübadilələr ikitərəfli münasibətlərin ayrılmaz tərkib hissəsi olaraq qalır. Mədəni diplomatiya qarşılıqlı məlumatlılığı artırır, insanlararası əlaqələri möhkəmləndirir və cəmiyyətlərimiz arasında uzunmüddətli anlaşmanı gücləndirir.

- Xalqlarımızın ortaq dəyərlərinin və mədəni müxtəlifliyinin qarşılıqlı tanıdılması baxımından mədəni mübadilələrin əhəmiyyəti nədən ibarətdir?

- Moldova və Azərbaycan praqmatizmə, qarşılıqlı hörmətə və uzunmüddətli strateji baxışa əsaslanan tərəfdaşlıq münasibətləri formalaşdırıblar.

Siyasi dialoq, enerji əməkdaşlığı, iqtisadi qarşılıqlı fəaliyyət və mədəni əlaqələr birlikdə gələcək inkişaf üçün kompleks və möhkəm çərçivə yaradır.
İnanırıq ki, ikitərəfli münasibətlərimiz bundan sonra da müsbət dinamika ilə inkişaf edəcək, daha geniş regionda sabitliyin, bağlantı imkanlarının və dayanıqlı iqtisadi artımın möhkəmlənməsinə töhfə verəcək.

Foto: Elnur Muxtar